Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ህግደፍ ስለምንታይ ደቂ 90 ዓመት ይኣስር ደቂ 15 ዓመት የሳቒ? መልሱ ሳዲስት ስለዝኾነ ኢዩ።

By   /  November 30, 2017  /  Comments Off on ህግደፍ ስለምንታይ ደቂ 90 ዓመት ይኣስር ደቂ 15 ዓመት የሳቒ? መልሱ ሳዲስት ስለዝኾነ ኢዩ።

    Print       Email

ብዙሓት ሰባት ስርዓት ህግደፍ ወዲ 93 ዓምት ሽማግለ ቀይዱ፡ ደቂ 14 ዓመት ህጻናት ኣሲሩ የሳቒ ኣሎ፡ ካልእ ወዲ 85 ዓመት ኣረጋዊ ቀጥቂጡ፡ ሬሳ ናይ እገለ ሓዘን ከይግበረሉ ኣዚዙ፡ እገለ ናብ መቓብር ሓርበኛታት ከይቅበር መምርሒ ኣሕሊፉ፡ኣብ ብልኮታት ቁጻር ቡን ክምንጠል ኣዚዙ፡ወዲ 90 ኣቡን ሓይሩ ወዘተ ክሰምዑ ከለዉ እቲ ስጉምታት ምርዳእ ይስእኖም እሞ እንታይ ኢና ንርኢ ዘለና ኢሎም ይዕዘሙ።

ንምርድኡ መታን ክሕግዞም፡ ንተግባራት ህግደፍ ምስቶም ናይ ዓለም ዝጨከኑ ዝበሃሉ መራሕቲ የወዳድርዎም እሞ፡ ሓደ ሓደ እዋን ከም መንግስቱ ሃይለማርያም ዝኣመሰሉ ፋሺሽታዊያን ስርዓታት እውን ዘይፈጸምዎ ስቓይ ኮይኑ ምስረኸብዎ፡ ስለምንታይ ክንድዚ ጭካነ ንዝብል ሕቶ መልሲ ይስእንሉ።

ጭካነ መራሒ ህግደፍ መንቀሊኡ ሳዲዝም ኢዩ፡ ስለዝኾነ ስለምንታይ ክንድዚ ጭካነ ዝብል ግድላዊ ሕቶ ብዘዕግብ ክምልስዎ ዝኽእሉ ናይ ስነኣእምሮ ክኢላታት ጥራይ ኢዮም።

እቶም ክኢላታት፡ ንከምዚ ናይ መራሒ ህግደፍ ዝኣመሰለ ተግባራት፡ ‘ካብ ስቓይ ሰባት ባህታ ዝረክብ ባህሪ’ — ማለት ሳዲዝም ኢሎም ይገልጽዎ። ሳዲዝም ደረጃ ዕግበቱ፡ ብደረጃ እቲ ዝፍጽሞ ጭካነ ስለዝብርኽ፡ ሳዲስት መራሕቲ ዓመጾም ኣብ ህጻናት፡ ደቀንስትዮ፡ ኣረጋውያን ክፍጽምዎ ከለዉ ዝያዳ ባህታ ከምዝፈጥረሎም እቲ መጽናዕታት የነጽር።

ሳዲስት ሰባት ብቡኩራት ናይተን 4 ንሞራላዊ ብራኸ ወዲሰብ ዝመርሓ ክብርታት ዝተጠቕዑ ኢዮም። እቶም ክብርታት 1) ጥንቃቐን ርትዓውነትን፡ 2) ሰብኣዊ ሓልዮትን ፍትሒን ፡ 3) ትብዓትን ምትእምማንን 4) ሰብኣዊ ክብሪን ባህሪን ይበሃሉ።

 1) ሰብኣዊ ሓልዮትን ጥንቃቐን፡

ሰባት ዝወስድዎም ውሳነ ብጥንቃቐ ማለት፡ እቶም ውሳነታት ኣብ ልዕሊ ሰባትን ነገራትን ዘስዕብዎ ጥቕምን ጉድኣትን ብምምዛን ኢዮም ዝወስዱ። ብሕማም ሳዲዝም ዝጥቅዑ ሰባት ዝወስድዎም ስጉምታት ግን ብጥንቃቐን ሓልዮትን ኣይከውንን። ብኣንጻሩ ብሰንኪ ቡኩራት እዞም ክብርታት ፡ ውሳነታቶም ፋሉልነትን ናይ ሰባት ስምዒት ሙግዳእን የምርሕ።

ሓልዮት ሰባት ዝበሃል ስለዘይብሎም ሰብ ኪጉዳእ፡ ኪሓዝን፤ ኪነብዕ፡ ኪመውት፡ ክቕንዞ ከሎ ቅንጣብ ነገር ኣይስመዖምን፤ ብኣንጻሩ ውሽታዊ ባህታ ይስመዖም። ስለዚ ኢዩ ድማ መራሕቲ ህግደፍ፡ ሰባት ኣብ ላምፔዱሳ ጥሒሎም እንዳሰምዑ ለይታዊ ትልሂት ኪካየድ ዝእዝዙ፡ ደቆም ኣብ ዶባት ክሰግሩ ንዝሞትዎም ስድራ ሓዘን ከይገብሩን ከይበኹሎምን ዝኽልክሉ። እቲ ሳዲዝም ዝደፍኦ ባህርያቶምም ሓልዮት ዝበሃል ኣብ ጥቐኦም ከይቀርብ ኢዩ ዝገብር።

 2)  ሕግን ፍትሒን

ውሳነታቶም ካብቲ ሳዲስት ባህርያቶም ስለዝብገስ ፍትሓዊ ኣይከውንን፡ ፍትሓውነትን ሳዲዝምን ከብዲን ሕቖን ስለዝኾና፡ ፍትሒ ዝሓትት ሰብ ክርእዮ ከለዉ ናይ ምቕታል ዛሮም ይለዓል።

ፍትሒ መሰረቱ ሓቂ፡ ምዕሩይነት፡ ዘይኣድልዎ፡ ወድዓውነት ኢዩ። ሳዲዝም ዘጥቐዖም ሰባት ግን ሓቂ ቀዳመይቲ ጸላኢቶም ስለዝኾነት፡ ፍርዶምን ምሕደረኦምን ኣብ ምስቓይ ሰባት ዘተኮረ ይኸውን። ብፍትሒ እንተፈሪዶም ዝሳቐ ዝመውት ሰብ ክህሉ ስለዘይኮነ፡ ዝሳቐን ዝመውትን ሰብ እንተዘየሎ ድማ ሳዲስት ሸውሃቶም ብጽምኢ ደምን ስቓይን ስለዝነቅጽ፡ ፍትሒ ክዕምጸጽ ስለዚ ድማ ዓመጽ ከምዝነግስ ንምግባር ይጽዕሩ።

 3) ትብዓትን ምትእምማንን

ሓደ ካብቶም ቀንዲ መለልዩታት ናይ ሳድስት ራዕዲ ኢዩ። ተግባራቶም ህዝቢ ዘሳቒ ሙኻኑ፡ ስለዚ ድማ ብሓፋሽ ኣመና ጽሉኣት ከምዝኾኑ ስለዝፈልጡ፡ ንኹሉ ሰብ ይጥርጥሩ እንተላይ ነንሕድሕዶም እውን እንዳተፈራርሁ ይነብሩ።

እቲ ብሰንኮም ዝሞተ ሬሳ ተሲኡ ዝሓቶም ስለዝመስሎም፡ ካብ ሬሳ ከይተረፈ እንዳፈርሁ ይነብሩ፡ ስለዚ ኢዮም ድማ ሰብ ዳስ ከይተክል፡ ሬሳታት ሊብያ ዓዲ ከይኣቱ ወዘተ ኢሎም ዝእዝዙ። እቲ ንኹሉ ዝጥርጥር ባህርያቶም ራዕዲ ይፈጥር፡ እቲ ራዕዲ ድማ ፈራሃት ጨካናት ይገብሮም። ስለዝኾነ ኣረጊት፡ ቆልዓ፡ ሰበይቲ፡ ትሕቲ ዕድመ፡ ሽማግለ ከይፈላለዩ ንኹሉ የሳቕዩ። እቲ ናይ ካልኦት ሰባት ስቓይ፡ ንነብሶም ካብቲ ኣትያቶ ዘላ ውሽጣዊ ራዕዲ ኣውጺኡ ናብ ሓደ ብስቓይ ካልኦት ዝፍጠር ግዝያዊ ባህታ ስለዝወስዶም፡ ልክዕ ከም ሓሺሽ ዝወሰዱ ሰባት ንግዚኡ ይድንዝዙ።

4) ሰብኣዊ ክብሪን ባህሪን

ኣብ ፍልስፍና ጥንታዊ ግሪኽ ብፍላይ ድማ ኣብ ፍልስፍና ኣሪስቶትል Goldilocks Theory ዝበሃል እቲ ኣብ መንጎ ክልተ ጫፋት ዘሎ ማእከላይ ቦታ ወይ ብልምዳዊ ኣበሃህላ ሃገርና ምምዝዛን ክበሃል ዝከኣል ኢዩ። ሰባት ናብቲ ሓደ ጥሩፍ ወሰን ከይከዱሞ ከይበዝሕ፡ ናብቲ ካልእ ጥሩፍ ከይከዱ እሞ ኣመና ከይውሕድ ዘመዛዝኑሉ ክእለት ኣለዎም። ትብዓት ብልጫ ኢዩ፡ ኣመና እንተበዚሑ ናብ ዕንደራ፡ ኣመና እንተውሒዱ ድማ ናብ ራዕዲ ይቕየር። ትብዓት ትብዓት ዝኸውን እቲ ግሪኻውያን ፈላስፋታት ‘ወርቃዊ ማእከል’ the golden mean ዝብልዎ ሕጊ እንተተኸቲሉ ኢዩ።ግሪኻውያን ቁጽሪ ብጽባቐን ሓቂን ዝቖመ ኢዩ ይብሉ፡ ንሶም ድማ በቲ ማእከላይ ወርቂ ዝፍለጥ ሚዛናዊ ሕንጻጽ (symmetry)፡ ዝተመዛዘዘነ ምጣነ (proportion)፡ ከምኡ ድማ ውህደት (harmony) ይቖሙ ይብሉ።

 ሳዲስት ሰባት ብትዕቢት፡ ህርፋን ስልጣን ዝዓወሩ ስለዝኾኑ ቀዳማይ ዝጥቓዕ ናይ ሓንጎሎም ኣካል፡ ናይ ምምዝዛን፡ ናይ ምምጥጣንን፡ ናይ ምውህሃድን ነርቭ ኢዩ። ብሰንኩ ሳዲስት ምስዓወሩ ኣብ መንጎ ዓፍራን ከውሕን ዘሎ ጫፋት ፍልልይ ምርኣይ ይስእኑ። ኣይሲስ ይኹኑ ካልኦት ጥሩፋት ግዳያት ናይዚ ጥፍኣት ምምዝዛን ኢዮም። ሃይማኖት ክብሪ ኢዩ፡ ኣመና እንተውሒዱ ሞራላዊ ባህሪ የጥፍእ፡ ኣመና ጠረፍ እንተኸይዱ ድማ ከምዚ ኣብዚ ሳልስቲ ኣብ ሲናይ ዝረኣናዮ ህይወት ኣእላፍ ሰባት ይወስድ።

ብሰንኪ ጉድለት ምምዝዛን ናይዞም ክልተ ጫፋት፡ ኩሎም ሳዲስት ሰብኣዊ ክብረትን ባህሪን ዝበሃሉ ክብርታት ፈጺሞም ኣይፈልጥዎምን። ንቡር ሰብ ብምክብባር፡ ብፍቕሪ፡ ብትሕትና ይልለ ወይ ብዉሑዱ ምእንትዚ ክብርታት ይጽዕር።

ሳዲስት ሰባት ግን ካብ ጽፍሪ ርእሶም ክሳብ ጸጉሪ ርእሶም ኣብ ናርሲስቲክ ባህረ ሰብነት ዝተነድቀ ኢዩ። ናርሲስቲክ ባህሪ ድማ ብሰለስተ ኣዕኑድ ይቐውም። ሀ) ኣመና ነብሰ ምትዕብባይ ለ) ክቱር ጭካነ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሐ) ኣመና ባህጊ ናእዳን ህቡብነትን። ሳዲስት መራሕቲ ቆመነኦም ኣብ እዞም ባህርያት ስለዝህነጽ ተግባራቶም ብትዕቢት፤ ጭካነን ነብሰ ኣጋንኖን ይልለ።

ናይ መራሒ ኤርትራ ሳዲዝም ካብ ብኩራት ናይዘን ኣርባዕተ ክብርታት ዝነቅል ኢዩ። ኮይኑ ድማ ሳዲስት ባህርያት ኢሳያስ ንምዕጋብ ቆልዑ ይእሰሩ፤ ስድራቤት ፋሕፋሕ ይብላ፤ ኣረጋውያን ይከላበቱ ኣለዉ። እቶም ዝኣስሩ ዝፈርዱ ውድድሮም መን ዝያዳ ጨካን ብሙኻን ንሳዲስት ባህርያት ኢሳያስ ኣዕገበ ኢዩ። ምእንቲ ሳዲስት ሸውሃቱ ድማ ቃንዛ ህዝቢ ይራባሕ ኣሎ።  ምእንቲ ሕማም ዕብየቱ መሬትን ባሕርን ኤርትራ ይሽየጥ ኣሎ፤ ብሰንኪ እቲ ነቲ መራሒ ኣብ እዋን ምዕባዩ ዘጋጠሞ ስእነት ክብረት፤ ሎሚ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳሩ ደቂ ህዝቢ ኤርትራ ክብረት ክስእኑ፤ ብዘይወላዲ ክዓብዩ ይገብር ኣሎ።

    Print       Email

You might also like...

ኤርትራ – ሃብታም ሃገር፡ ዝሰርቕ መንግስቲ፡ ዝደኸየ ህዝቢ።

Read More →