Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ መዓስከር ንምምስራት መደብ ከምዘለዎ ይሕበር ኣሎ፡ ዛጊት እንታይ ተገይሩ ኣሎ፤ እዚ ሓድሽ ምዕባለታት ናበይ ገጹ ኪቐንዕ ይኽእል።(1ይ ክፋል)

By   /  October 21, 2017  /  Comments Off on ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ መዓስከር ንምምስራት መደብ ከምዘለዎ ይሕበር ኣሎ፡ ዛጊት እንታይ ተገይሩ ኣሎ፤ እዚ ሓድሽ ምዕባለታት ናበይ ገጹ ኪቐንዕ ይኽእል።(1ይ ክፋል)

    Print       Email

መእተዊ

ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ጽልዋ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ብህዝባዊት ሪፑብሊክ ቻይና ይዕብለል ኣሎ ኣብ ዝብል መደምደምታ በጺሑ ምህላዉ ይሕበር።

እቲ ገምጋም መንግስታት ጅቡቲን ኢትዮጲያን ንቻይና ልዕሊ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ይሰርዓኣ ኣለዋ፡ ዝምድናታተን ቀዳምነቱ ምስ ሪፑብሊክ ቻይና ጌረነኦ ስለዘለዋ፡ ኣሜሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ዝጸንሓ ጽልዋ እንዳሃሰሰ ኪኸይድ ጸኒሑ ኣሎ ዝብል ኢዩ።

ካብዚ ስትራተጂካዊ ገምጋም ብምብጋስ ፡ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ብህጹጽ ካልእ ኣማራጺ ኪትረክብ ይግባእ ዝብል ናይ ሃገራዊ ድሕነት ስትራተጂ ክትክተል መሪጻ ኣላ። እዚ ማለት እቲ ኣብ 2002 ዝወጸ ንኢትዮጲያን ኬንያን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘቐመጠ ስትራተጂ ሃገራዊ ድሕነት ኣሜሪካ ይቕለስ ኣሎ ማለትዩ። ከም ውጽኢት ናይዚ መደምደምታ ኢዩ ድማ ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ መዓስከር ኪምስርት ምስ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘተ ተጸሚዱ ዘሎ።

ጅቡቲ መሬት 6 ሰራዊታት  

ምምሕዳር ኣሜሪካ ድሕሪ መጥቓዕቲ 11 መስከረም ካብ ማእከላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን ክብገስ ንዝኽእል ግብረሽበራዊ መጥቓዕታት እትከታተለሉ ወተሃደራዊ መደበር ኣብ ጅቡቲ ብወተሃደራዊ መዓስከር ሉመንዬ ዝፍለጥ መደበር ምምስራታ ዝፍለጥ ኢዩ።ጅቡቲ ናይ ቻይና፡ናይ ጃፓን፡  ናይ ፈረንሳ፡ ናይ ኣሜሪካ፡ ናይ ስዑድያ፡ ናይ ቀጠር (ክስብ ቀረባ እዋን) መዓስከራት ከተእንግድ ጸኒሓ ኣላ። ጅቡቲ መሬታ ንእሽቶን ምድረበዳን፡ ዓቕማ ንኡስ እኳ እንተኾነ  እቲ ምስኩሉ ኪናኸስ ዝውዕልን ዝሓድርን ፈታዊ ዘይብሉ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ናይ ውድድር ሜዳ ንበይና ስለዝገደፈላ ጅቡቲ ተጠላቢት መሬት ኮይና ጸኒሓ ኣላ።

ጸሓፊ ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ ጂም ማቲስ ኣብ ሚያዝያ 2017 ናብ ጅቡቲ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን ሽሕ’ኳ ኣብቲ ደጋዊ ክፋሉ ቀንዲ ዕላማ ዑደቱ ‘ንዝምድና ክልቲአን ሃገራት ዝያዳ ንምድልዳል’ ምንባሩ እንተተሓበረ፡ እቲ ዑደት ቻይና ኣብ ጅቡቲ እትምስርቶ ዘላ ወተሃደራዊ መዓስከርን ኣብ ኣፍሪቃ እተስፋሕፈሖ ዘላ ቁጠባዊን ወፍረኣውን ጽልዋ ዘበገሶ ስኽፍታ ኢዩ ነይሩ ዝብሉ ተንተንቲ ኣይተሳእኑን።

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ቻይና 4 ቢልዮን ዶላር ብምዱጋም ዝሃነጸቶ 756 ኪሎመተር ዝንውሓቱ ዘመናዊ መጓዓዝያ ባቡር ጅቡቲ ኣዲስ ኣበባ ፡ ከምኡውን ኣብ ዱከም ኢትዮጲያ  ቢልዮናት ዶላር ዘውፈረ  ምብራቓዊ ኢንዳስትርያዊ ዞባ ቻይና ገለ ካብ  መርኣያ ናይቲ ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ትገብሮ ዘላ ቁጠባዊ ዝላ ኢዩ።

ናይ ቀደም ድልየት ሓድሽ  ኣገባብ

ቅድሚ ሕጂ ዝነበሩ ምምሕዳራት ዋሺንግተን እውን እንተኾኑ ፡ ኤርትራ ኣብ ኣዚዩ ኣገዳሲ ጂኦ ፖለቲካዊ መቓምጦ ከምእትርከብ ይግንዘቡ ነይሮም ኢዮም። በቲ ኤርትራ ክሳዱ እትቆጻጸሮ ባብ ኤልመንደብ፡ መዓልታዊ 4.8 ሚልዮን በርሚል ዝተጻረየ ነዳዲ ዝሓልፍ ሙኻኑ ምጥቃስ ጥራይ ንኣገዳስነት ወደባትን ገማግምን ባሕርን ኤርትራ ዝምስክር ኢዩ።

መንግስቲ ኤርትራ እውን ንነዊሕ እዋን ንመንግስቲ ኣሜርካ ብፍላይ ድማ ንጸሓፊ ክፍሊ ምክልኻል ዶናልድ ራምስፊልድ ብቐጥታ ብምምላድ፡ መሬት ኤርትራ መአንገዲ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣሜሪካ ንኪኸውን ብወግዒ ሓቲቱ ነይሩ ኢዩ።ይኹን ግን ዛጊድ ሃገራትት ኣብ ጅቡቲ ኪጨቓጨቓ ከለዋ ናብ ኤርትራ ተወስ ዝበለት ሃገር ኣይነበረትን። ኣብ ታሪኽ ነጻ ኤርትራ እታ ናይ መጀመርታ መዓስከር ዝገበረት ሃገር ሕቡራት ኢማራት ኢያ።

ቀዳሞት ምምሕዳራት ኣሜሪካ፡ ንኤርትራ ከም መዓስከር ንምጥቃም ዝነጸጉሉ ምኽንያት፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዝገብሮ ከቢድ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኢዩ። ምምሕዳራት ኣሜሪካ ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ዝኾነ ክፋል ናይ ዓለም ምስ ዝህልዉ ምልካውያን፡ ዘይዴሞክራስያውያን ስርዓታት ቁጠባዊ ይኹን ወተሃደራዊ ምትሕግጋዝ ንኸይገብሩ ዝእግድ ብዋሺንግተን ኮንሰንሰስ ዝፍለጥ ስርዓተ ዝምድናታት ኣለዎም።

በዚ ገዛኢ ሕጊ መሰረት ዝሓለፉ ምምሕዳራት ኣሜሪካ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነ ጽምዶ ኪጅመር ተኾይኑ መጀመርታ ነቶም ብዘይ ዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ኣሲርዎም ዘሎ እሱራት ብፍላይ ድማ ኣሜሪካዊ ዜግነት ዘለዎም ኤርትራውያን ክለቅቕ፡ ልዕልና ሕጊ ከኽብር፡ዝብል ቅድመኩነት ከቐምጡሉ ጸኒሖም ኣለዉ።

ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ እዚ ዝሕሰብ ዘሎ ምምስራት ወተሃደራዊ መዓስከር ኪትግብሮ ተኾይኑ እምበኣር፡ ስርዓት ኤርትራ ዘለዎ ናይ ሰብኣዊ መሰላት ሽግር ብዘየገድስ፡ ረብሓ ናይ ኣሜሪካ ነቐድም ኣብ ዝብል መትከል ዝተመስረተ ጥራይ ኢዩ ኪኸውን ዝብል ናይቶም ተንተንቲ ትዕዝብቲ ኣሎ።

ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ዝግበሩ ኩሎም ሃገራውያን ጨረታታት እትዕወተሉ ዘላ ምኽንያት፡ ኣፍሪቃውያን መራሕቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቦም ዝፍጽምዎ ምግሃስ መሰላት ደቂ ሰብ ኣይግድሰንን ኢዩ፡ ዝብል ዘይሓላፍነታዊ ፖሊሲ ስለእትኽተል ኢዩ።

እዚ ካብ ታሓታትነት ዘርሕቖም ናይ ቻይና ፖሊሲ፡ ንመራሕቲ ኣፍሪቃ ኣብ ልዕሊ ህዝቦም ዝደለይዎ ዓመጽን ስርቂን ክፍጽሙ ስለዝሕግዞም ኩሉ ወፍረኣዊ ውዕላት ንቻይና ክህብዎ ጸኒሖም ኣለዉ። ምምሕዳር ኣሜሪካ እውን ከምቲ መንግስቲ ቻይና ዝኽተሎ ፖሊሲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዝፍጽሞም ዓመጻት ብዘየገድስ ብመደብና ኪንቅጽል ኢና ኣብ ዝብል መደምደምታ ዝብገስ ናይ ፖሊሲ ለውጢ ኪገብር ተኽእሎ ከምዘሎ እቶም ተንተንቲ ይሕብሩ።

መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ሓድሽ ምዕባለታት ብኸመይ ክሕዞ ወሲኑ ኣሎ

መንግስቲ ኤርትራ ይትረፍ ኣሜሪካ ናይ እትኣክል ርእሰ ሓያል ናይ ከም በዓል ግብጺ ዝኣመሰላ ንባዕለን መጋበርያ ካልኦት ዝኾና ሃገራት ወተሃደራዊ መዓስከር ከአንግድን ብኡኡ ኪሟሙቕን ክጽዕር ጸኒሑ ኣሎ።

ክንድዝኾነ ብመትከል ናይ ኣሜሪካ ወተሃደራዊ መዓስከር ምምስራት ዝብል ሓሳብ ዓይኑ ዝሓስየሉ ጉዳይ ኣይኮነን። እቲ ዝዓበየ ነጥብታት እቲ ምስ ምትእትታው ኣሜሪካ ተኣሳሲሩ ክመጽእ ዝኽእል ምዕባለታትን ንስርዓት ኤርትራ ጉልቡብ መርገም ንሙኻን ዘለዎ ዓቢ ተኽእሎን ኢዩ። ብሓጺሩ እቶም ጉድኣታት ኣብቶም ዝርዝራት ኢዮም ኪርከቡ።

ክሳብ ሕጂ እንታይ ተገይሩ ኣሎ

ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን ምምሕዳር ትራምፕን ድሮ ርክባት ተኻይዱን ካልእ ዝኣበየ ርክባት ተቖጺሩ ምህላዉን ይግመት። (ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣብ ተለቪዥን ቀሪቡ ኣመት ዝሃበሉ ምኽንያትን፡ ከም ወትሩ ኣሜሪካ ወያነ ካብ ዝብል ጸርፊ ዝቦኸረሉን ምኽንያት ካብዚ ጽምዲዾ ዝብገስ ኢዩ)

እዚ ይኹን እምበር መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ብዘይዝኾነ ዜናዊ ሸፈነን መግለጺታትን ኪተሓዝ ኢዩ ወሲኑ ዘሎ። ኣብቲ ርክባት መንግስቲ ኤርትራ ከም ቀዳማይ ነጥቢ ከቕርቦ መሪጹ ዘሎ ጉዳይ ምምልካት ዶብ ሙኻኑ ርዱእ ኢዩ።

እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ቀሪቡ ዘሎ ንምምልካት ዶብ ዝምልከት ነጥቢ ሕጋዊን መጎታዊን ኢዩ። ምኽንያቱ ምምሕዳር ኣሜሪካ ሓደ ካብቶም ስምምዕ ኣልጀርስ ዘውሓሱ ውድባትን ሃገራትን ከም ሙኻኑ መጠን፡ ዶባት ብመሰረት ውሳነ ኮሚሽን ዓንቀጽ 4.15 ብዘይዝኾነ ቅድመ ኩነት ክምልከት፡ እዚ ምስ ዘይትግበር ኣብ ልዕሊ እቲ ነቲ ውዕል ዘየኽበረ ወገን ብመሰረት ምዕራፍ 7 ቻርተር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣስገዳዲ ስጉምቲ ክወስድ ሓላፍነቱ ኢዩ። እዚ ስጉምቲ ሕጂ ሕጂ ዘይኮነስ ቀደም ቅድሚ 10 ዓመት ክፍጸም ዝግበኦ ኢዩ ነይሩ።

ምምሕዳር ኣሜሪካ ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ድሮ ምምልካት ዶባት ኪትግበር ከምዘለዎ ዝእምት መልእኽታት ልኢኹ ምህላዉ ይሕበር ኣሎ። እቲ ሓበሬታ ልክዕ እንተኾይኑ ካብዚ ጽምዶ ዝተበገሰ ኢዩ ኪኸውን ዝኽእል።

ኤውሮጳዊ ሕብረት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ናቱ ቅድመ ኩነት ኣለዎ

ምሕዳር ትራምፕ ብዛዕባ’ዚ ኣብ ኤርትራ ክምስርቶ ዝሓስብ ዘሎ ወተሃደራዊ መዓስከር ምስ ዝተፈላለዩ መሻርኽቱ፡ ብፍላይ ድማ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘትዩሉ ኣሎ። ኤውሮጳዊ ሕብረት ምስ ኤርትራ ጽምዶ ዝፈተኖን ዝኣምነሉን እኳ እንተኾኑ፡ ብናይ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ሰብኣዊ መሰላት ኣተሓሕዛ ከቢድ ሻቕሎት ከምዘለዎ ይገልጽ።

ብመሰረት ገምጋም ኤውሮጳዊ ሕብረት ናይ መንግስቲ ኤርትራ ጠንቂ ናይ መወዳእታ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ብሙኻኑ ቀንዲ ጠንቂ ዋሕዚ መንእሰያትን ስደተኛታትን ኮይኑ ኣሎ ኢሉ ድሕሪ ምዝኽኻር፡ ዝኾነ ዝግበር ሓድሽ ጽምዶ፡ ነዚ ወሳኒ ሕቶ ማለት ዋሕዚ  ስደተኛታት ዝምልስ ኪኽውን ከምዝግባእ ንምምሕዳር ኣሜሪካ ኣተሓሳሲቡ ኣሎ።

መንግስቲ ኢትዮጲያ ናቱ ሕሳባት ኣለዎ።

ኣብ ኢትዮጲያ ዘሎ ኩነታት ርጉእ ዘይምህላዉ በብመዓልቱ ዝረኣዩ ዘለዉ ምዕባለታት የግህድዎ ኣለዉ። ዘቤታዊ ሕቶታት ኢትዮጲያ ውሽጣዊ ጉዳያት ናይታ ሃገር ብሙኻኖም ንሎሚ ኣብዚ ጉዳይ ምስ ዝተኣሳሰር ጉዳይ ኢትዮጲያን ኤርትራን ጥራይ ኢና ከነቶኩር።

ንግስነት ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ምስ ኤርትራ ልዑል ዝምድና ቅድሚ ምጅማሮም፡ ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ፍቓድ ሓቲቶም ኢዮም ዝብል ሓበሬታ ካብ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ኪግለጽ ጸኒሑ ኣሎ። መንግስቲ ሕቡራት ኢማራት ኣብ ዓሰብ መዓስከር ኪምስርት ኣብ ዝወሰነሉ እዋን፡  መንግስቲ ኢትዮጲያ በቲ ውሳነ ምስምምዑን 500 ሚልዮን ዶላር ካብ ኢማራት ዓረብ ከምዝተቐበለን ዝገልጽ ዘይተረጋገጸ ሓበሬታታት እውን ኣሎ።

ብዙሓት ተዓዘብቲ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ክመጽእ ድልየት ኣይጸንሖን ዝብል ገምጋም  ኣለዎም። ብኣበሃህላ ናይቶም ተንተንቲ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ከምዘለዎ ብቖሳሉ ኪጸንሕ ኢዮም ዝደልዩ ይብሉ፡ ምኽንያቱ ሓደ ምስ ገዛእ ህዝቡ ክዋጋእ ዝውዕል፡ ካብ ዓለም ዝተነጸለ፡ ክልተ ወደባት ሒዙ ንኤርትራ ናብ ሰፈር ድኽነት ቀይርዋ ዘሎ ድኹም ስርዓት፡ ንሃገራዊ ድሕነትን ቁጠባዊ ዕብለላን ኢትዮጲያ ዓቢ ረብሓ ጌሩ ስለዝርእዮ ይብሉ።

ብናይቶም ተንተንቲ ገምጋም መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ኤርትራ ምቕያር ስርዓት ኪገብር እንተዝደሊ፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ምገበሮ፡ የግዳስ ኣብ ኤርትራ ለውጢ እንተተረጋጊጹን ርጉእ ኩነታት እተተፈጢሩን ፡ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓያል ኤርትራ ክትምስረት ስለዝኾነት፡ ሓያል ኤርትራ ማለት ድማ ብቑጠባዊን፡ ፖለቲካዊን፡ ዲፕሎማስያዊን፡ መዳያት ንሓይሊ ኢትዮጲያ ዝወዳደር ሓይሊ ምምስራት ስለዝኾነ፡ መንግስቲ ኢትዮጲያ ዝብህጎ ተርእዮ ዘይሙኻኑ ይሕበር።

መንግስቲ ኢትዮጲያ፡ ኤርትራ ብሰንኪ እቲ ብኹሉ መዳያቱ ዝወደቐ ስርዓት ህግደፍ ከምዚ ዘላቶ፡ ከምዝቖሰለ ከልቢ እንዳተሳሕገ ክነብር ኢዩ ዝመርጽ ዝብል ገምጋም ኣለዎም እቶም ተንተንቲ።

ዝስዕቡ ምዕባለታት እንታይ ኪኾኑ ኢዮም?

ምናልባት ንቡዙሓት ሰባት ንምርድኡ ከጸግሞም ይኽእል ይኸውን፡ የግዳስ ንምምስራት ወተሃደራዊ መዓስከር ኣሜሪካ ኣብ ኤርትራ እግሩ ዘሕጽርን ነቲ ጉዳይ ብጥንቃቐ ዝሕዞን መንግስቲ ኤርትራ ኢዩ ኪኸውን።

መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ምምስራት መዓስከር ክህወኸሉ ከምዘይኮነ ዝሕብሩ ምልክታት ኣለዉ። እቶም ምልክታት ይሕብርዎ ከምዘለዉ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ጉዳይ ብዘይታህዋኽ ክሕዞ ክመርጽ ኢዩ፡ ምኽንያቱ ምስቲ ውዕል ተኣሳሲሮም ዝምዕብሉ፡ ንህላዊኡ፡ ንሕጋውነቱ፡ ኣብ ሓደጋ ዘእትዉ ምዕባለታት ኪቕልቀሉ ስለዝኾኑ።ድሮ እውን ነዚ ጉዳይ ብዝምልከት ሕቶታት ምስዝለዓል ዝኾነ ሓበሬታ ከይወሃብ ካብ ፕረዚደንት ኢሳያስ መምርሒ ተመሓላሊፉ ምህላዉ ይሕበር።

እዞም ምዕባለታትን ሴናርዮታቶምን እንታይ ክመስሉ ኢዮም፡ ብከመይ ምብቓዕ ዕምሪ መንግስቲ ኤርትራ ክእውጁ ይኽእሉ፡ ስለምንታይከ ንቀጽሪ ተቓውሞ ወርቓዊ ኣጋጣሚ ናይ ለውጢ ኪኾኑ ተኽእሎ ኣለዎም፡ንሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ንመነባብሮ ህዝቢ፡ ንኣካይዳ ስርዓት ኤርትራ ወዘተ ብከመይ ኪጸልዎም ይኽእሉ ዝብል ትንታነ ኣብ ካልኣይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ ክነቕርቦ ኢና።

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    Print       Email

You might also like...

ነቶም ናጽነት ዝሰለምዋ ኣካለ ስንኩላን ዘይትኸውን ኤርትራ ናይ መን ኤርትራ ኢያ?

Read More →