Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ኩናት ኣንጻር ክብርታትና ተኣዊጁ ምህላዉ ነስተብህል ዶ ኣሎና?

By   /  April 1, 2017  /  Comments Off on ኩናት ኣንጻር ክብርታትና ተኣዊጁ ምህላዉ ነስተብህል ዶ ኣሎና?

    Print       Email

ኤርትራ ብመንጽር  ኩለንትናዊ መለክዒታት ገስጋስ ሃገር ኣብ ድርኩኺት ጸድፊ ምእዋጅ ውድቕቲ ሃገር ተገማጊማ ምህልዋ ንምምስኽኻሩጻዕሪ ዘየድልዮ ሓቒ ኮይኑ’ሎ። ከም ኣህጉራዊ ማዕከን፣  ዓለማዊ ባንክ ዝኣመሰሉ ትካላት ይኹን፣ ብዙሓት  ተመራመርቲ ፡ጥፍኣት ኤርትራንዘረጋግጽ ረቓሒታት ኣብ ዝገልጹሉ እዋን ዝሕታለ ቑጠባ፣ስእነት ማሕበራዊ ኣገልግሎት፣ ውድቀት ስርዓተ መጓዓዝያን መራኸቢታትን …ወዘተ ብጭብጥታት የቕርቡ። ብልክዕ ድማ ኤርትራ ብሰንኪ ምልካዊ ስርዓት ብኩሎም ሓበርቲ ሰብኣዊ መለክዒታት ዝደሓረት ሃገር ኮይናላ።

ኣብዚ ቀረባ እዋን ተሓቲሙ ዝወጸ ጸብጻብ ትካል ፕሮግራም ልምዓት ውድብ ሕቡራት ሃገራት UNDP ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኤርትራ ኣብ ተርታ ምዕባለ ካብተን 5 ዝተሓታ ሃገራት ዓለምና ሙኻና ገሊጹ’ሎ። ካልኦት ዓለማውያን ውድባት ውን ኤርትራ ን 5 ሃገራት ጥራይ ( ንሰን ውን ከም ኒጀርን ማእከላይ ኣፍሪቃን ዝኣመሰላ ኣብ ኩናት ዘለዋ ሃገራት’የን ጥራይ ቀዲማ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ናይ ዓለም ማለት መበል 185 ከምትስራዕ’የን ዝሕብራ። ኤርትራ ኣብ ዓለም ብተኸታታሊ ቀዳማይ ተርታ እትሕዘሉ ቦታ ኣብ ምግሃስ ስብኣዊ መሰላት፥ ብዝሒ እሱራት፥ ምኽልካል ነጻ ፕረስ ወዘተ’ዩ። ኣብዞም ጉዳያት ካብታ ንነዊሕ እዋን ነቲ ቦታ ሒዛ ዝነበረት ሰሜን ኮርያ ከይተረፈ ዝበኣሰት ኮይና ስለዝተረኸበት ኣብ ዓለም ዝዓሞቐ ደረጃ ሒዛ ትርከብ – እታ ናይ ህግደፍ ኤርትራ።

ዓለማውያን ውድባት ይኹን ካልኦት ተመራመርቲ  ዝዝንግዕዎ  ካብዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ  ውድቀታት ንላዕሊ ካልእ ንኤርትራ ዜዕኑ ዘሎ ዝኸበደ ረቓሒ  ኣሎ። ንሱ ድማ ብርሰት ኤርትራዊ ባህሊ ፣ስነምግባርን ክብርታትትን’ዩ ።

ጂም ኔልሰን ‘ሃገር እንክትመውት’ ኣብ ዝብል መጽሓፉ ንምጥስጣስ ባህላውን ስነምግባራዊን ክብርታት፣ ‘ ሞት ሃገር ዝእውጁ ምልክታት’ክብል ገሊጹዎ ኣሎ።ብርግጽ ድማ ክብርታትን ስነምግባርን ልዕሊ ድልድላትን ጽርግያታትን፣ ልዕሊ ፊሲካላዊን ፋይናንሳውን ጸጋታት ዝምዘኑ ረቐቕቲ ግን ከኣ ወሰንቲ  ሃገራዊ ግምጃዮም።

ባህልን ስነምግባርን  ናይ ሓደ ህዝቢ፣ ጠመርቲ  ክብርታት ናይ ሓደ  ሕብረተሰብ ኮይኖም ንወሎዶታት መገዲ ሰናይ ዜስግሩ፣  ዘይተጻሕፉ ግንድማ  ነበርቲ ኪዳናት ኣብ መንጎ ኣባላት ሓደ ሕብረተሰብዮም። እዞም ክብርታት፣ ዜጋታት  – ብተወርሶ  ወለዶምን ኣብ እዋን ምዕባዮምንቀጻልነት ህላወኦምን –  ቅኑዕ መንገዲ ኣቐዲሞም ነውርታት ዜውሕዱ፥  ውሳነን ባህርን ኣዕጢቖም ጥዑይ ዜጋ ዝፈጥሩ ሓይሊዩም።

እዞም መንፈሳዊ ሓይሊ ናብ ነገራዊ ገስጋስ ስለዝቕየሩ ድማ ብክብርታት ዝተረረት ሃገር ብጸጋታትን ብልጽግናን ዝማዕበለት ትኸውን። ንኣብነትእቶም ንወረጃ ክብርታቶም ከይራሕርሑ ኣብ ያታታቶም ዝተሃንጸ ምዕባለታት ዘመዝግቡ ዘለዉ ቻይናውያን ፖለቲካዊ መእተዊ ናይቲ ኣብ ክብርታቶም ዝምራሕ ፕሮግራማቶም ከምዚ ዝስዕብ ኢሉ ይጅምር። ‘’ ቕኑዕን ነውርን ክፈሊ ዝተባባዕ ሕብረተሰብ ፣ነቲ ነውሪ ከሊኡ ነቲቅኑዕ ስለዘዘውትር፣ እዚ ቕኑዕ ክብሪ ኣብ ልቢ ስድራቤት ጽባቐ፣ እዚ ስድራቤታዊ ጽባቐ ድማ ኣብ ሕብረተሰብ ስኒት፣እዚ ሕብረተሰባዊስኒት ድማ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብልጽግናን ምዕባለን የንግስ’’።

ናይ ሎሚ ኣይግበሮምበር ኤርትራ ብጨዋ ባህላ፣ ብዓሚቕ ክብርታታ እትልለ ሃገርያ ዝነበረት። ስነምግባር፣ ክብረት፣ ጻዕሪ፣ ፍቕሪ ሓቂ፣ምቕሉልነት፣ ሓበን ብሃገር ፣ወዘተ… ጎረባብቲ ዝቐንኡሉ ኤርትራዊ ትዕድልቲዮም ኔሮም። ሎሚ ኩሎም’ዞም መሰረት ናይ ጥዑይ ሕብረተሰብዝኾኑ ክብርታትት ኮነ ኢልካ ከምዝጠፍኡ ይግበር ኣሎ።

ሕመረት ናይ ሕብረተሰብ ክትከውን ዝግባኣ ስድራቤት ከምእትበታተን፣ወለዲ ኣብ ክንዲ ዝተሓቓቖፉ ከምዝፈላለዩ ዝገብር፣ ህጻናትብሃይማኖታዊን ሕብረተሰባዊን ክብርታት መታን ከይህነጹ ብስም ክረምታዊ ማእቶት፣ ሃገራዊ ኣገልግሎት፥ ፈስቲቫላት  ካርኒቫላት፥ ኣብ ሕጊግዳም ሓደርነት ከምዝዓብዩ ተጌሩ።

ሓደ ካብቲ ፕረዚደንት ኢሳያስ ጽቡቕ ጌሩ ዝመልኮ እከይ ኣጣቒስካ ገማሚዕካ ብዋጋ ግጭትን ምትፍናንን ካልኦት ምንባር’ዩ። እዚ ሜላዚ ካብ መጀመርታ ስሳታት ዝተጠቐመሉ ከይሲ ኣሰራርሓ’ዩ።

ሎሚ ውን ሕብረተሰብ ብስኒትን ውህደትን መታን ከይነብሩ ስለዚድማ ኣንጻር ናይ ሓባር ዓማጺኦም መታን ከይመኽሩ ሓደ ብሄር ኣብ ልዕሊቲ ካልእ ከምዝሕንሕን ፣ ሓደ ኣውራጃ ኣብ ልዕሊቲ ሓደ ከቢድ ምጥርጣር ከምዝህልዎ ዝገብር መርዚ ተነስኒሱ፣ ክብሪ ስራሕ ከይምዕብልስለዚድማ ስምረት ሰራሕተኛታት ከይዓዝዝ – ሓደ ማሕበራዊ ጉጅለ ነቲ ካልእ ዓቢ ንዕቐት ከምዘማዕብል ኮይኑ ተኾስኪሱ። ስለዚ ድማኩሎምቶም ህዝቢ ኤርትራ ንዘመናት ዝኾስከሶም ክብርታት ፈሪሃ እዝጋብሄር ፣  ፍትወት ሓቒ  ፣ ኣኽብሮት ዓበይቲ፣   ዘይምስራቕ፣  ዘይምቕታል ፣ ዘይምዝማው ፣ ብሓሶት ዘይምምስካር ፣  ኮነ ኢልካ ከምዝቡሕጎጉን  ብግምጣሎም ብዝረኣዩ ባህርታት  ከምዝትክኡንተገይሩ። ብሓጺሩ እቲ መዕበያ ዝበደሎ ኢሳያስ   ህዝቢ ኤርትራ ልክዕ ኣብቲ ንሱ ዝዓበየሉ ሃዋህው ክነብር ፈሪድዎ።

ኣብ ባሕርታት ዝተቐዝፉ ምዉታን ኣብ ዓዶም ከይቅበሩን ፍትሃትን ጸሎትን ከይግበረሎም ዝኽልክል ምስ ሬሳ ዝበኣስ ስርዓት፥ ኣስማት ራእሲ ወልደንክኤልን ባህታ ሓጎስን፣ ሓምድ ዓዋተን ኢብራሂም ሱልጣንን ፣ወዲፈንቅልን ኢብራሂም ዓፋን ደምሲሱ ሓወልቲ ፑሽኪኒን ካሪክለምኮንፊሽዩሽን ዝተክል ዘይእሩም ጉጅለ- ውጽኢት ናይ ዝቖንቖነ ስነምግባርን ዝሩግ ባህልን’ዩ። እቲ ምቑንቃን ኣብታ ጉጅለ ጥራይ ተሓጺሩ ተዝተርፍ ዜሰክፍ ኣይምኾነን ምኽንያቱ ይንዋህ ይሕጸር እቲ ጉጅለ ተጸሪጉ ምኻዱ ዘይተርፍ ስለዝኾነ። ሕማቕ ዘበን ካብታ እትገብረካ እታ እትሓድገልካ ከምዝበሃል እቲ ጸገም እቲ እዚ ጉጅለ ዝገድፎ ዘሎ ሓድጊዩ።

ሽሕካ ህዝቢ ኤርትራ ብዝከኣሎ ንምዕራዩ ይቓለስ እንተሃለወ ፣ ገለ ኣዚዩ ንኡስ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ ስነምግባሩን ክብርታቱን ዝተቐዘፈይኸውን ኣሎ።

ዝባኖም ብበደዊን ዝነደዱ ደቀንን ደቂ ደቀንን ዝኾኑ ውላዳት ኩሊቶም ተመንጢሎም ብዘይንቡር መንገዲ ምልክት ኣብ ዘይርከቦ  ምድረበዳታት ከም ከልቢ እንዳተደርበዩ ‘ንሱ ንሕና’ እንደበላ ኣልባሶ ተቖኒነን ጎባጉብ ተሰሊመን ዜዳኽራ ገለ ውሑዳት ኣዴታት ምስታ ናይ ቀደም ሓላልን ጽንዕቲን ኤርትራዊት ኣደ ብኸመይ ደቂ ሓንቲ ማህጸን ክትብለን ትኽእል?

ብኽብረቱ ዝፍለጥ ዝነበረ ህዝቢ ሎሚ ካብ መዓስከራት ትግራይ ጀሚርካ ኣብ ፈቐዶ መስርዕ ስደት ዓለምና ብሓለውቲ መዓስከራት ዝተደርበየሎም ባኒ ክመናጠሉ ልክዕ ከም እንስሳ ህዱድ ክብሉ ዝረኣየ ዜጋ ከመይሉ ደቂሱ ይሓድር። ወይ ውን ደቆምን ኣሕዋቶምን ኣብሲናይን ባሕርታትን ኣብ ዝተቐዘፉሉ ጽባሕ ጋይላን ደበላን ተኺሎም ሂር ዝብሉ ኤርትራውያን ምህላዎም ምስ ምንታይ ይቑጸር።

ስለዚዩ እምበኣር ወድቀት ኤርትራ ዜሻቕሎም ወገናት ልዕሊቲ ኣብ ህንጻን ቑጠባን ኣጋጢሙ ዘሎ ውድቀት ኣብ ክብርታትን ኣተሓሳስባን፣ኣብ ታሪኽን መንፈስን፣ ኣብ ባህልን ሰብኣውነትን፣ ኣብ እምነትን ስነምግባርን ኣጋጢሙ ዘሎ ዕንወት ኬሻቕሎም ዝግባእ።

ዝዓነወ ቁጥባ፥ ዝፈረሰ ኣባይቲን ድልድላትን፥ ዝነጸፈ ዲጋ፥ ዜቃረጸ ምንጪ ኤሌትሪክ ወዘተ ጽባሕ ንግሆ ብቐሊሉ ክህነጽ ዝኽእል ዕዮዩ። ባህላውን ስነምግባራውን ውድቀት ማለት ግን ምኽታም ክብርታትን መንነትን፣ ምብቓዕ ገስጋስን ዕብየትን – ስለዚ ድማ ምእዋጅ ሞትን ዓሱርንሃገር ማለት ስለዝኾነ ንነብሲ ወከፍ ዜጋ ኬሻቕል ዝግባእ ተርእዮ’ዩ።

መላኺ ዝህቅኖ ዘሎ ናይ ኣእምሮ ጊላነት ፣  ነቲ ኣብ መንጎ ኣካልን ሓርነትን ክህሉ ዝግባእ ድልድል ዜዕኑ ስለዝኾነ ሓደግኡ ልዑልዩ። ስለዚብኣእምሮን ክብርታትትን ሓርነቱ ዘይኣወጀ ሕብረተሰብ ብኣካልን ሕልናን ሓራ ኪኸውን ስለዘይክእል – ቀዳማይ ዕዮ ናይ ዘሎን መጻእትን ወለዶታት ናይ ኣእምሮ ሓርነት ኪኸውን ኣለዎ ። ምኽንያቱ ንሕና ኤርትራውያን ኤርትራውያን ክንከውን ዝበቓዕና ኣብ ኤርትራ ስለዝተወለድናዘይኮነስ፣ ኤርትራዊ መንነትን ክብርታትን ኣብ ውሽጥና ስለዝተወለደዩ።

    Print       Email

You might also like...

Dust whirlwind twister during summer drought on farm, Waikato, North Island, New Zealand, Pacific

ቀጽሪ ፍትሒ፥ ደድሕሪ ንፋስ ዘምጸኦም ዘረባታት ካብ ሙግያይ ክድሕን መታን፥ ናይ ባዕሉ መዛረቢ ኣርእስታት ክህልዎ ይግባእ።

Read More →