Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

መንግስቲ ኤርትራ ቅዋም ነዲፉ ንህዝቢ ኤርትራ ከረክብ ምጽባይ ናይ 25 ዓመታት ተመኩሮኻ ኣዳቒቕካ ዘይምዕዛብ ኢዩ።

By   /  February 11, 2017  /  Comments Off on መንግስቲ ኤርትራ ቅዋም ነዲፉ ንህዝቢ ኤርትራ ከረክብ ምጽባይ ናይ 25 ዓመታት ተመኩሮኻ ኣዳቒቕካ ዘይምዕዛብ ኢዩ።

    Print       Email

ምልካውያን ስርዓታት ቀዳምይ ጸላኢኦም ጌሮም ዝርእይዎ  ህዝቢ ዘነባብር ልዕልና ሕጊ (ቅዋም) ኢዩ። ምኽንያቱ ምልኪ ኣብ ህላወ ልዕልና ሕጊ ንሓንቲ ለይቲ እውን ክሓድር ስለዘይክእል።

ቅዋም ብኩሉ መግለጺታቱ ኣንጻር ምልኪ ኢዩ፤ ምልኪ እውን ብኩሉ መልክዓቱ ኣንጻር ቅዋም ኢዩ። ንምንጽጻሩ እዞም ዝስዕቡ ሕጋዊ ትርጉም ቅዋምን ምልክን ንርአ።

ሕጋዊ ትርጉም ቅዋም

ቅዋም ብመጎታዊ ኣቀማምጣ ቅድሚ መንግስቲ ዝስራዕ ዓንዲ መትከላት ኢዩ። መንግስቲ ካብ ቅዋም ተፈጢሩ ንቕዋም ይምእዘዝ። ቅዋም ሃገር ማለት ተግባራት መንግስቲ ማለት ኣይኮነን ፤ እንታይ ደኣ ግብርታት ህዝቢ እምበር። ቅዋም ንከይዲ ህዝብን ሃገርን ዓንቀጽ ብዓንቀጽ እንዳተወከስካ እትቕየደሉን እትምረሓሉን (ጽሑፍ ይኹን ዘይጽሑፍ) ሰነድ ኢዩ። እቲ ልዕልና ሕጊ ዘረጋግጽን ኣብ መንጎ ህዝብን መንግስትን ኣሳሪ ኪዳን ዝኸውንን ሰነድ፤ መንግስቲ ብኸመይ ይምስረት ብኸመይ ይሰርሕ ብኸመይ ይውደብ፤ እንታይ ባህርያት ኪኽተል ይግባእ ዝሕብር ዝርዝራዊ መተከላት ይሕዝ። ቅዋም ነቲ መንግስቲ እንታይ ሉዓላዊ ስልጣንን ሓይልን ከምዝህልዎ፤ እዚ ሓይሊን ስልጣንን ደረቱ ኣበይ ሙኻኑ፤ኣመጻጽኣን ኣመራርጻን መንግስቲ፤ ንኽንደይ ግዜ ይጸንሕ፤ በየኖት ኣካላት ምቁጽጻር ይግበረሉ ይሕብርን የገድድን። ቅዋም ሕጊ ናይ መንግስቲ ኢዩ። ከምቲ ቤትፍርዲ ኣብ ሕግታት ተሞርኪሱ ውሳነ ከተግብር ዝምዘዝ ግን ከኣ ሕግታት ክቕይር ወይ ክጥሕስ ዘይክእል፤ መንግስቲ ድማ ኣብ ቅዋማዊ ስርዓት ተሞርኪሱ ክሰርሕ ግን ከኣ ንቅዋማዊ ስርዓት ክሰግር ወይ ኪቕይር መሰል የብሉን።

ሕጋዊ ትርጉም ምልካዊ ስርዓት፡

ምልካዊ ኣካይዳ ኩሉ ፖለቲካዊ፤ ቁጠባዊ፤ ወተሃደራዊ፤ ጸጥታዊ ሓይሊ ኣብ ትሒ ቁጽጽር ናይ ሓደ ሰብ ወይ ጉጅለ ዘእተወ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ። እዚ ሓይሊ እዚ ኣብ ኢድ ሓደ መላኺ ንኽጭበጥ መታን ድማ ፤ንሙሉእ ህዝብን ሃገርን ብዝተፈላለዩ መንገድታት ኣብ ትሕቲ ቀይዱ ከምዝነብሩ ይገብር። ህዝቢ ካብታ እቶም መለኽቲ ስርዓት ዝሕንጽጽዋ መስመር ከይወጽእን ምዩቕ ከይብልን ንምርግጋጽ ፤ም ልካውያን ስርዓታት ሓይልን ራዕድን ከም መሳርሒ ይጥቐሙ።  ህዝቢ ተረጊጹ ዘሎ ሓርነቱን መሰላቱን ንከይፈልጥ እቶም ምልካውያን ስርዓታት በቲ ሓደ ወገን ናይ ባዕሎም ገዚፍ ፕሮፖጋንዳዊ ማሽን ይሃንጹ፤ በቲ ካልእ ወገን ድማ ዝኾነ ንህዝቢ ከንቅሕ ዝኽእል ነጻ ወይ ናይ ግዳም ንጥፈታት መራኸቢ ብዙሃን ይጭፍልቑ።

ካብዚ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ ሕጋዊ ዝርዝራት ንምርዳእ ከምዝከኣል፤ ቅዋምን ምልክን ዓይንን ሓመድን ኢዮም። ቅዋም ንህላወ ልጓም ክጽዕር ከሎ፤ ምልኪ ንዕንደራ ይኣምን። ቅዋም ንሓርነት ሰባት ክጣበቕ ከሎ፤ ምልኪ ስልጣን ንሙቁጽጻር ሰባት ብራዕዲ ይገዝእ። ቅዋም ደረት ስልጣንን ግዜን ክእውጅ ከሎ ምልኪ ክሳብ ብህይወት ዘለኹ ኣነ’የ ዝገዝእ ኢሉ የዕገርግር። ቅዋም ውሳነታት ብኣፍልጦ ህዝብን ንረብሓ ሃገርን ይኹን ክብል ከሎ፥ ምልኪ ኣነ በይነይ ሃገራዊ ውሳነታት ይውስን፤ ዕድመ ስልጣነይ ዘናውሕ ተኾይኑ ድማ ወላ ሃገር ኣይትርባሕ ክትግበር ኣለዎ ኢሉ ይእዝዝ።

ቅዋም ጽሉላት መራሕቲ ኣብ ስልጣን ንኸይመጹ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ዘለዎ ጥዑያት ዝነበሩ እንተተጸሊሎም ውን ብሕጋዊ መንገዲ ዕንደረኦም ዝድርት ዋሕስ ኢዩ ዘለዎ ። ቅዋም ህዝቢ ንመንግስቲ መሪጹ ፖለቲካዊ ስልጣን ክህቦ ከሎ፤ ምስቲ ስልጣን ዘረክቦ መምርሒ ስራሕን መቆጻጸሪ ኣገባብን ኢዩ። ነቲ ዝመረጾ መንግስቲ በቲ ህዝቢ ዝተሰማማዓሉ ሕጋዊ መስመር እንተዘይተማእዚዙ፤ ኣብቲ ቅዋም ብዝዝርዝሮ ሓጋጊ ፈራዲን ኣካል ይቆጻጸሮ። ይቐጽዖ፤ ይሰጎ፤ ውሳነታቱ ይስርዞ።

ንኣብነት ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዋይት ሃውስ ድሕሪ ምእታዉ ዝወሰዶም ፈጸምቲ ብይናት ዝበሃሉ ውሳነታት፤ እቲ ንቅዋም ሃገር ናይ ምክልኻል ዕማም ዘለዎ ፈራዲ ኣካል፤ ምምሕዳር ትራምፕ ዘይቅዋማዊ መስርሕ ተኸቲሉ ኢሉ ስለዝኣመነ፤ ነቲ ካብ ዋይትሃውስ ዝተመሓላለፈ ውሳነ ኣወንዚፍዎ። ካልኣይ ግዜ ናይ ኣቤቱታ ስምዕታ ምስቀረበ ውን እቲ ቤትጽሕፈታት ኣቤቱታ እቲ እንጻር ምምሕዳር ትራምፕ ዝተዋህበ ብይን ክረግእ ወሲኑ። ምምሕዳር ዶናልድ እቲ ብቤት ፍርዲ ዝተገብረ ስጉምቲ ቅኑዕ ኣይኮነን ኢሉ ብምእማኑ ነቲ ቤትፍርዲ ኢለካ ኣለኹ ኣተግብሮ ኣይኮነን ኢሉ፤ የግዳስ ከም ሰቡ ናብ ላዕለዋይ ቤትፍርዲ ናይ ይግባይ መመልከቲ ኣእትዩ ኣሎ።በዚ ድማ ወላ እቲ  ኣብታ ዝሓየለት ሃገር ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ፕረዚደንት ውን ከይተረፈ ናብ ቅዋም ተንበርኪኹ ክሰግድ ልዕልና ሕጊ ከምዝእዝዞ የገንዝብ። ኣብ ቅድሚን ልዕልን ቅዋም ዝስራዕ ዝኾነ ሓይሊ ስለዘየልቦ!

እዚ ውጽኢት ናይቲ ነንሕድሕዱ ዝተሓታተት፥ ዝቆጻጸር፤ ንባዕሉ ውን ኣብ ትሕቲ ቅዋም ዝመሓደር ሓጋጊን ፈራዲን ፈጻሚን ኣካላት ናይ ምህላው ፍረ ኢዩ።

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ እውን መንግስቲ ትረዛ መይ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ናይ ምውጻእ መስርሕ ብመንግስታ ክትግበር ኣብ ዝወሰነትሉ እዋን፤ ገለ ኣባላት ባይቶ ነቲ ውሳነ ብምቅዋም ናብ ሕጋዊ መስርሕ ወሲዶማ። ወኪል ቀዳመይቲ ሚኒስተር ተረዛ ኣኽባር ሕጊ ብሪጣንያ ድማ ኣብ ፍርዲ ድሕሪ ምቕራቡ፤ በቲ ሓደ ወገን ናይ ባይቶ ስለዝተሳዕረ እቲ ውሳነ ከምዝቕለስ ተገሩ። እቲ ብቅዋም ዝምእዘዝ ምምሕዳር ብሪጣንያ ብመንገዲ ኣኽባር ሕጉ ጌሩ፥ ‘ውሳነና ተነጺጉ ኣሎ ኣብዛ ብቕዋም እትመሓደር ሃገር ብምህላውና ድማ ነቲ ናይ ቤትፍርዲ ውሳነ ከነኽብሮ ኢና’ ክብል ገሊጹ። ወኪል ናይቲ ነቲ ውሳነ ዝነጸገ ባይቶ ብወገኑ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ መን ዝሓየለን ዓው ዝብል ድምጺ ኣለዎን ዘይኮነስ መን ፍትሓዊን ርትዓውን ሓሳብ ኣለዎ ኢዩ እቲ ጉዳያት ዝውስን ክብል ሓቢሩ።

ኣብታ መንግስቲ ኤርትራ ከናሽዋ ዝውዕል ኬንያ ውን ኣብዚ ቅንያት እዚ ንልዕልና ቅዋም ዘረጋግጽ ውሳነ ሓሊፉ። ናይ ኬንያ ፕረዚደንት ኬንያታን ካቢንኡን፤ ነቲ ሶማልያውያን ዝነብሩሉ መዓስከር ስደተኛታት ደዳብ ክዓጽዎ እኳ እንተወሰነ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ንመንግስቲ ኬንያ ናብ ላዕለዋይ ቤትፍርዲ ድሕሪ ምኽሳሶም እቲ ቤትፍርዲ ውሳነ ናይ ፕረዚደንትን ካቢኒኡን ደው ክብል ኣዚዙ። ቅዋም ልዕሊ ፕረዚደንት ስለዝኾነ ድማ እቲ ውሳነ ረጊኡ ኣሎ።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልኪ ከም ኩሎም ምልካውያን ስርዓታት ቅዋም ማለት ብልዕልና ሕጊ ምግዛእ፤ ንስልጣንካ ደረት ምግባር፤ ንዕንደራኻ ልጓም ምእሳር፤ ስልጣንካ ተሓሊፍካ ድማ ብተሓታትነት ምትሓዝ ስለዝኾኖ ቀዳማይ ዝረሸኖ ሰነድ ቅዋም ኢዩ።

ክንዲዝኾነ እቶም ጉጅለ ምልኪ ሰባት ብዘይዝኾነ ፍርዲን ሕግን ንኣዚዩ ነዊሕ ዓመታት ናብ ጉድጓድ ይልእኩ፥ ሓታቲ ስለዘየሎ ንሶም ይነብሩ ሰባት ይሃልቁ ኣለዉ። ሃገር ባሕራን ምድራን ስልጣኖም ንምንዋሕ ናብ ባዕዳውያን ሃገራት ይሸጡ፤ ህዝቢ ድምጺ ስለዘይብሉ መሬትን ባሕርን ጻጋታቱን እንዳሃለወ ይጠሚ ንሶም ድማ ስልጣኖም የናውሑ ኣለዉ። ኣብ ኣርባዕተ ዓመት ምርጫ ክግበር ዝእዝዝ ቅዋም ፊተ ፊት ስለዝተቐተለ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልኪ 25 ዓመት ኣቑጺሩስ ኣብ መበል 50 ዓመት የራኽበና ኢሉ ቆጸራ ሒዙ ኣሎ። እቲ ዝሓለፉ 25 ዓመታት ኣብ ራዕድን ስቓይን ክነብር ዝሓገየ ህዝቢ ዝከላኸለሉ ቅዋም ስለዘይብሉ ብሕጂ 25 ዓመታት ኣብ ተመሳሳሊ ስቓይ ክነብር ተፈሪዱ ኣሎ። መንእሰያት በየናይ ሕጊ ስለምንታይ ኢሉ ዝከላኸለሎም ቅዋም ስለዘየለ፤ ዕድመ ኩትትነኦን ንእስነቶም ማእከላይ ዕድመኦምን እረ ሽምግልንኦምን ኣብ በረኻታት ብናይ ጊልያነት ደረጃ ኣብ ትሕቲ ዘይሕጋዊ ሕግታት ከርተት ይብሉ ኣለዉ። እቶም ምልካውያን ድማ ብዋጋን ቃንዛን እዞም መንእሰያት ዘይረዊ ናይ ስልጣኖምን ገንዘብን ሸውሃቶም ይምግቡ ኣለዉ።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልካዊ ስርዓት ሓንሳብ ቅዋም ኣይብሎን’የ ስርዓተ መንግስቲ ኢየ ዝብሎ፤ ሓንሳብ ቅዋም ሞይቱ ኢዩ፤ ሓንሳብ ዘተንስእዎ ኮሚቴ ጌረ ኣለኹ፤ ሓንሳብ ቅዋም ማለት ናይ መኸተ ዞባታት ማለት ኢዩ፤ ብዝብል መእሰሪ ዘይብሉ ዘረባታቱ ንሱን ቅዋምን ሰይጣንን መስቀልን ሙኻኖም ተኣሚኑ ኣሎ። ትጽቢት ከምዝግበረሉ ድማ ዘጥፈኦምን ዘህለቖምን ሰባት ዝሓቶ፤ ካብቲ ክሳብ ወዲ 95 ዓመት ዝኸውን ክሕዞ ዝደሊ ዘሎ ዙፋን ዝኣልዮ፤ ንውሳነታቱ ልዕልና ሕጊ ጌሩ ዝቆጻጸሮ፤ ሰነድ ቀሪቡ ንህዝቢ ከረክብ ኢዩ ኢልካ ምሕሳብ፤ ገበኘኛ ዝሕተተሉ ዓንቀጻት ንዳኛ ከም ምቕባል ክውሰድ ይግባእ።

ከምቲ ባዕሎም ኣባላት ናይቲ ተመዚዙ ዝበሃል ‘ኮሚቴ ስርዓተ መንግስቲ’ ዝሕብርዎ ዘለዉ፤ እቲ ኮሚቴ ተኣኪቡ ውን ኣይፈልጥን፤ ከምኡ ሙኻኑ ድማ ዘገርም ኪኸውን ኣይግባእን፤ ምኽንያቱ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ቅዋም ነዲፉ ንህዝቢ ኤርትራ ከረክብ ምጽባይ ናይ 25 ዓመታት ተመኩሮኻ ኣዳቒቕካ ዘይምዕዛብ ኢዩ።

ናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ዝነበረ ኣብረሃም ሊንከን ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ከምዚ ዝስዕብ ኢሉ ገሊጹ ነይሩ፤

‘ንሕና እዞም ጎይቶት ነብስና ኮንና ክልቲኡ ሓጋጊ ባይቶን ፈራዲ ኣካልን ሒዝና ዘሎና ሰባት፤ እቲ ዘሎና ሓይሊ፤ ቅዋም ንምዕላው ዘይኮነስ፤ ነቶም ቅዋም ንምዕንቃጽ ዝህቅኑ ሰባት ንምዕላው ኢና ክንጥቀመሉ ዘሎና።’

ህዝቢ ኤርትራ ሰብኣዊ ሓርነቱን ናጽነቱን ዘውሕሰሉ ቅዋም ጥራይ ኢዩ። ነዚ ዘነባብሮ ሕጊ ማለት ግዝኣተ ቅዋም ዘንግስ ድማ ባዕሉ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ኢዩ። ምእንቲ ቅዋም ብምቅላስ፤ ሓደ ሰብ ዘይኮነስ ሓደ ቅዋም ዝቆጻጸሮ ስርዓት ክሳብ ዘይተኸለ ሰላምን ራህዋን ክረክብ ዘይሕሰብ ኢዩ። ስለዚ ናይ ለውጢ መርሕኡ፥ ናይ ቃልሲ መንገዱ ቅዋማዊ ስርዓት ኪኸውን ይግባእ።

    Print       Email

You might also like...

ብዙሕነት ብልቦና እንተተታሒዙ መርገም ዘይኮነስ ምረቓ ኢዩ!

Read More →