Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ህግደፍ ንህዝቢ ዝዝንጥለሉ መጸውዒ ኣስማት፤ መርኣያ ክቱር ንዕቀቱ ኢዩ።

By   /  January 9, 2017  /  Comments Off on ህግደፍ ንህዝቢ ዝዝንጥለሉ መጸውዒ ኣስማት፤ መርኣያ ክቱር ንዕቀቱ ኢዩ።

    Print       Email

 ደጋዊ ኹነታት ንኣተሓሳስባን ሰባት ንዘዘውትርዎም ቃላትን ዘንጸባርቕ ኪኸውን ኸሎ፡ ቃላትውን ብእኡ መጠን ንደጋዊ ኹነታት ናይ በሃሊ ይገልጹ። ደቂ ሰብ ነቶም ዝጥቀሙሎም ቃላት ከከም ክሃርምዎ ዝደልዩ ዕላማ ይቐያይርዎም። ኣጸዋውዓ ኣስማትን ቃላትን መግለጺ መንነትን ደረጃን ሰባት ስለዝዀኑ፡ ሰባት ንዝጥቀሙሎም ቃላትን ካልኦት ንዝብልዎ ቓላትን ብደቂቕ እናስተውዓሉ ውሽጣዊ ሓሳባት ይርድኡ። ሓይሊ ዝጨበጡ ጉጅለታት ንኣብነት፡ ነቲ ብዓሎቕ ዝዘመትዎ ሓይሊ ዝግበኦም ምዃኑ ንኸእምኑን፡ ዓገብ ንዝብሎም ኣብ መናድቕ ናይቲ ባዕሎም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፈጥርዎ ኣነዋሪ መጸውዒታት ተኸዊሎም፤  ከም ድላዮም ምእንቲ ክድህኩን  ቃላት ብጥንቃቐ ይመርጽዎ።

ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት፤ ነቶም ሃገር ናጻ ኸውጽኡ ዝቃለሱ ዝነበሩ ዜጋታት ጸላኢ ሸፋቱ እናበለ ኽጽውዖም ከሎ፡ ህዝቦም ተጋደልቲ እናበለ ይጽውዖም ኔሩ። ተጋዳላይ ዝብል ስም ንዕላማ ናይቲ ተጋዳሊን ተቓላሲን ሓይሊ ዘነጽር ቃል’ዩ ነይሩ። ተጋደልቲ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ሓራ ዘውጽኡ፡ መግዛእቲ ካልኦት ኣልዮም መንግስቲ ህዝቦም ክተኽሉ ዝጋደሉ ዝነበሩ ስለዝዀኑ፡ ንሓለይቲ ዝዀኑ ተቓለስቲ ዝወሃብ መጸውዒ ተዋሂብዎም። ተጋዳላይ ማለት ንኽብር’ቲ ኣብ በረኻ ሰፊሩ ንናጽነት ዝቃለስ ዝነበረ ብዙሕ ዝዓይነቱ መስዋእቲ ዝኸፈለ ሰብ ክገልጽ ዝኽእል ቃል ኰይኑ ጸኒሑ ክሳብ እዋን ናጽነት።

እንተዀነ፡ እቲ ስልጣን ክብሕት ሕቡእ መደባቱ ዘጻፍፍ ዝነበረ ጉጅለ፡ ነቶም ኣብ እዋኖም ምእንቲ ናጽነት ዝተቓለሱን ነቶም ኣብ ዝስዓበ መድረኽ ሃገር ዘውሓሱን ጀጋኑ ከም ጸላእቱ ኣለልይዎም። ዕላማኡን ሕድሪ’ቶም ጀጋኑን ፈጺሙ ተቓራኒ ስለዝዀነ፡ እቲ ስልጣን ዝበሓተ ጉጅለ ብዘሕስር ኣስማት ክጽውዖም መሪጹ። ናጽነት ዘምጽኡ ጀጋኑ ጽልጹላት ተባሂሎም ከም ድርቡያት ተቘጺሮም። ምጽልጻል ማለት ካብቲ ኣብ ቡቃልያ ወይ ተኽሊ ንዘየድሊ ዋጋ ዘይብሉ ዝነቐጸ ወይ ዘይሽውት ክፋል ንምእላይ ዝውሰድ ናይ ምቕንጣስ ስጉምቲ ኢዩ።ህዝቢን ተጋደልትን ኣብቲ እዋን እቲ ብናይ ናጽነት ዓወት ተዓኒዶም ስለዝነበሩ ተዳህሊሎም እምበር ኣብቲ እዋን እቲ ክጽልጸል ዝግበኦ ዝነበረ እቶም ጀጋኑ ተጋደልቲ ዘይኮኑስ እቲ ካብ መስመርን ሕድርን ወጺኡ ጫሌዳ ኪኸውን ጀሚሩ ዝነበረ ጉጅለ ኢዩ።   

እቲ ስርዓት ጸንሕ ኢሉ ሓዊ ሓዊ ዝጨንዉ ዝነበሩ ጀጋኑ ተጋደልቲ፡ ብዘይወግዓዊ ኣገባብ ካብ ስርሖም ደው ክብሉ ምስኣዘዞም ‘ድስኩላት’ ዝብል ስም ጠሚቕዎም።  እንተዀነ ኣብ ዝደስከለ ድሑር ኣንነት ዝነብረ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝብድል ዘሎ ናይ ጸቢብ ረብሓ ጉጅለን መራሒኦምን እምበር እቶም ጀጋኑ ኣይኮኑን።

ብምቕጻል እቲ ንሃገር ኣመንጉዩ ንውልቃውን ናይ ጉጅለን ዕላማታት ዝሰርሕ ጉጅለ፡ ነቶም ዓገብ ዝበልዎ ዜጋታት ትሕተ ሃገራውያን ብዝብል ስም ንሓልዮቶም ነውሪ ኸምስሎ ጽዒሩ።

እቲ ጉጅለ ሕድሪ ኩሉ ንናጽነት ዝተቓለሰን ዘቃለሰን ህዝቢ ኤርትራ ከምዝጠለመ ኣስተብሂሎም ክቃወምዎ ንዝነቐሉ ሰውራውያን እውን፡ ከዳዓት ዝብል መጸውዒ ጠሚቕዎም። ከዳዓት ጥራይ ክበሃሉ እኹል ስለዘይተቘጽረ፡ ድሌት ኩሉ ህዝቢ ዝውክሉ፡ ሓልዮት ኩሉ ሓፋሽ ዘበገሶም ምዃኖም ምእንቲ ኽርሳዕ ጸቢብ ስም ክወሃቦም ተመሪጹ። ንዓመጽ እቲ ጸቢብ ጉጅለ ስለዝተቓወሙ፡ ጉጅለ ተባሂሎም፡ ብጉጅለ 15 ተጸዊዖም። እንተዀነ፡ እቶም ፍትሓዊ መገዲ ዝጠለቡ፡ ወከልቲ ድምጺ 5 ሚልዮን ሓፋሽ፡ እቶም ንዓታቶም ዘጥፍኡ ኸኣ ወከልቲ ድምጺ ሓደ ሰብ እዮም።

በቲ ስልጣን ንምብሓት ንህዝቢ ዝዘናጥል ኣስማት ዝጥቀም ጉጅለ ዝተፈጥረ ዕንወት እናቐጸለ’ውን ጅግንነት ህዝቢ ኤርትራ ኣየቋረጸን። ቅልጡፍ ቁጡዕ ግብረመልሲ ንመጻኢ ናይዛ ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምእንቲ ኸይከውን ህዝቢ ነቲ ዝወረዶ ብምጽማም ተቐቢልዎ። ብዘይትርጉምን ብሕሱም ኣተሓሕዛን ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት እናተዋረዱ ከም ወተሃደራት ክቕጽሉ ዝበርትዖም መንእሰያት ኣብ ዘዝመጸ ንኣሽቱን ዓበይትን ኣኼባታት ሰራዊት ብዛዕባ ዝርኣዮም ዝነበረ በደላት ብልዙብ ተዛሪቦም ዝረኸብዎ መልሲ ብድዐ ዝመልኦ ምስኰነ፡ ድምጾም እንታይ ምዃኑ ካብቲ ቦታ ብምእላይ ኣርእዮም። ገለ ናብ ስድራቤታቶም ተመሊሶም ሰሪሖም ሕብረተሰቦም ክሕግዙ፡ ካልኦት ከኣ ካብ ሃገር ወጺኦም ብምጋሽ ካብ ዓመጽ እቲ ጉጅለ ርሒቖም ናብራ ሕብረተሰቦም ከመሓይሹ ወሲኖም። ንስድራቤትካን ንሕብረተሰብካን ካብ ምሕላይ ክዓቢ ዝኽእል ሓልዮት ዘየሎ’ኳ እንተዀነ፡ እቶም ጀጋኑ ዋርሳይ ‘ኰብለልቲ’ ዝብል ስም ኣልጊቡሎም።

ኮር ተገልበጥ ኮይኑ ካብ ዕላማ ሃገርን ህዝብን ዝዀብለለ ባዕሉ እቲ ስርዓት ክንሱ ፡ ነቶም ኣብ ምህውታቱ ዘይሰዓብዎ ደቂ ህዝቢ ኰብሊሎም ብምባል ገሊጽዎም።

ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ፤ ብኣማኢት ኣሽሓት ሃገራዊ ኣገልግሎቶም ዝፍጽሙ መንእሰያት ንሃገር ክሃንጹን ክከላኸሉላን ድሉዋት ኰይኖም ተበጊሶም።

እዞም ኣውሓስትን ሃነጽትን ክበሃሉ ዝግብኦም መንእሰያት ኣገልገልቲ ዝብል መጸውዒ ተዋሂብዎም። እቲ ሃገር ክትህነጸሉ ዝግባእ ሃገራዊ ኣገልግሎት መባኸኒ ዓቕምን ዓመታትን መንእሰያት ኤርትራ ዀይኑ ኸሎ ወፍሪ ቑጠባዊ ልምዓት ተባሂሉ ተጸዊዑ። እንተዀነ፡ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ወፍሪ’ቲ ስም ተዋሂብዎ ካብ ዝስማዕ ቁጠባኡን ልምዓቱን ከንቈልቁልን ሃገር ክትባድምን ደኣ ረኣየ እምበር ካልእ መለሳሲ ኣይረኸበን።

ብስም ቁጠባዊ ልምዓት ሓረስቶት ምስራሕ ስኢኖም፡ ገፈፍቲ ዓሳ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዀይኖም ጠምዮም፡ ጓሶት ካብ ልሙዕ መጓሰይኦም ተኣልዮም፡ ኣብ ሃገር ዘለዉ ነጋዶ ወስ ዘዝበልዎ ስራሕ ተኸልኪልዎም፡ ትካላት ትምህርቲ ዓንዩን ተዓጽዩን፡ እምነታት መሳርሒ ምልኪ መታን ክዀኑ፡ እቶም ነናብ ዝደለይዎ ኣምላኽ ክኣምኑ ዝመረጹ ኣመንቲ ብእኩብ ተቐፊዶም ናብዚ ንሕና ዝኣዘዝናልካ ኣምላኽን ሰብን ጥራይ ተመለኽ ተባሂሎም።

ኣብ ዝሓለፉ 25 ዓመታት፤ ሃገራዊ ኣገልግሎት መህነጽን መከላኸልን ዘይኰነ ከም መባኸኒ ዓቕሚ ሃገር፡ መንግስቲ ከም ሓላዪ ዘይኰነ ከም ቀጻዒ ሓፋሽ፡ ቤትትምህርታት ከም መደንቈሪ ህጻናትን መንእሰያትን ኰይኑ ኩሉ ትርጉማት ተገልምጢሉ’ዩ ዝኸይድ ዘሎ። ሰራቒ ንተሰረቕቲ ክኸስስ፡ ቀታሊ ንተቐተልቲ ከዋርድ፡ ዕላምኡ ዝሰሓተ መንግስቲ ነቶም ሰብ ንጹር ዕላማ ኮብለልቲ ክብል፡ ፈጣሪኡ ዝረስዐ ጉጅለ ንመእመናን ዝኸዱሉ መገዲ ከስገድድ ዘኽእል ኩነታት ንኹሉ ሓቅታት ገምጢልካ ብምግላጽ ይግበር። ዝተጋነኑ ሓሶታት ክደጋገሙ ኸለዉ፡ ንጹራት ሓቅታትን ዝፈልጥዎም ሰባትን ክስወሩ ኸለዉ፡ ነቲ ዝዀነ ክሒድካ፡ ሓፋሽ ቀስ ብቐስ ሓቂ ጠፊእዎ ንኽድንቁር ዝግበር ሜላ’ዩ።

ኣብ ኤርትራ ዝተጸልጸለ ዘይኮነስ ኣፍቃር ሃገሩ ተባሂሉ ክጽዋዕ ዝግበኦ ተጋዳላይ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ዘለዎ ኸፊሉ፡ ተቓሊሱ ናጽነት ዘምጸአ ስሙ ኪኸብር እምበር ክሓስር ኣይምተገበአን። ኣብ ኤርትራ ዝዅብልል መንእሰይ የለን። ኩሉ መንእሰይ ካብ ናብርኡ ኣዀብሊሎም ንዓመታት ብኸንቱ ከሳቕይዎ ንዝደለዩ ገዲፉ ናብ ናብርኡ ይምለስ፡ ዘይኣክል እንተመሰሎ ኸኣ፡ ብርግኣት ክሰርሓሉ ናብ ዝኽእል ዓዲ ይገይሽ ኣሎ።ስለዚ እቶም ካብ መስርዕ ሕግን ልዕልና ቅዋምን ኮብሊሎም ዘለዉ ዓመጽቲ እምበር መንእሰይ ኣይኮነን ኮብሊሉ ዘሎ።

ኣብ ኤርትራ ብዘይሕጊ ዶብ ዝሰግር ሰብ የለን። እቶም ዶብ ተፈጥሮ ሰጊሮም ንህዝቢ ብዘይሕለፍ ከሕልፍዎ ዝደልዩ ጉጅለ ኢዮም ኣብ ስግረ ሕጊ ዘለዉ። መንእሰይ ድማ እዞም ብዓንዳርነቶም ዶብ ዝሰገሩ ምስበዝሑን ናይ መገሻ ወረቓቕቲ ምስተኸልከለን ኢዩ፡ በቲ ዓመጽቲ ዝወሓዱሉ ዝበሃል መገዲ ናብ ቃሕ ዝበሎ ይገይሽ ዘሎ ።

ኣብ ኤርትራ ጀጋኑ ብመስዋእቶም ስሞም ይዓቢ እምበር ዝሓቅቕ ሰብ የለን። ኣሽሓት ሰባት ንሃገር ጠሊሞም ተባሂሎም ብሃገራዊ ክሕደት ተኣሲሮምን ይእሰሩ ኣለዉን። ኣብ ኤርትራ ካብ መዓልቲ ናጽነት ክሳብ ሕጂ ብወግዕን ብመረጋገጽን ሃገር ከዲዑ ተባሂሉ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ገበኑ ተቐቢሉ ዝተፈርደ ሰብ የለን። ኣብ ኤርትራ ብውልቂ ይኹን ብደረጃ ስድራቤት፡ መላእ ሕብረተሰብ ኩሉ ዘለዎ ኸፊሉ ንሃገሩ ዝቘመላ ህዝቢ’ዩ ዘሎ። ነዚ ህዝቢ’ዚ ውሑዳት ቃላት ዝግምጥሉ ኸዳዓት ኸዳዕ ክብልዎ ይነብሩ ኣለዉ።

ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ከይተፈለጦ ኣብ መዝገበ ቃላቱ ኣትዩ ዘሎ ኣነዋሪ መጸውዒታት ከይጥቀመሉን ብጥንቃቐ ክነጽጎን ይግባእ። ኮብሊሉ፤ ደስኪሉ፤ ተጸልጺሉ፤ ዝኣመሰሉ ንደረጃ በሃሊኦም ጥራይ ዘንጸባርቑ መጸውዒታት ካብ መዝገበቃላቱ ክስርዞምን ኣብ ዕለታዊ ናብርኡ ከይጥቐመሎም ከስተብህለሉ ዝግባእ ነገር ኢዩ።  

ንኹሉ ኽድዓትን ጥልመትን ዘበለ ዝፍጽም ጉጅለ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓሶት እናኸሰሰ፡ ጸርፊ ብዝዀነ ኣስማት እናጸውዐ ክሳብ ሕጂ ሃገር የዕኑ ኣሎ። ብዘይካ ንኣባላት እዚ ጉጅለ’ዚ እቲ ኹሉ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወረደ መቕጻዕቲ ዝግብኦ ሰብ ኣብ ኤርትራ የለን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝተጸውዖ ዝርከብ፡ ውልቃዊ ናብርኡ ገዲፉ ንሃገሩ ዝነጥፍ፡ ብመስዋእቱ ስሙን ስም ሃገሩን ዘዕቢ፡ ዝምልከቶ ዘይርስዕ ህዝቢ’ዩ። ስለዚ ድማ ነቶም ብሓሶትን ብጸርፍን እናጸውዑ፡ ብዛዕባ ገዛእ መንነቱ ከጠራጥርዎ ዝሕልኑ ከምቲ ዝግባእ ካብቲ ዘለውዎ ኣልዩ ሓቅን ሕግን ፍትሕን ዝገዝኡላ ሃገሩ ክመልስ ይቃለስ ኣሎ።

 

    Print       Email

You might also like...

ብዙሕነት ብልቦና እንተተታሒዙ መርገም ዘይኮነስ ምረቓ ኢዩ!

Read More →