Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ሓድሽ ዓለማዊን ዞባውን ስርዓት (order)፤ ንኤርትራ ብኸመይ ይጸልዋ ኣሎ።

By   /  December 8, 2016  /  Comments Off on ሓድሽ ዓለማዊን ዞባውን ስርዓት (order)፤ ንኤርትራ ብኸመይ ይጸልዋ ኣሎ።

    Print       Email

ካብ 2013 ንነጀው፤ ብፍላይ ድማ ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት፤ ዓለማዊ ጽልዋ ብፍላይ ድማ ሓድሽ ፖለቲካዊ ስርዓት ማእከላይ ምብራቕ፤ ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብኡ ኣቢሉ ድማ ንኤርትራ ብቐጥታ ክጸልዋ ጸኒሑ ኣሎ። መንግስቲ ኤርትራ ብዝሓረዮምን ዘይሓረዮምን መንገድታት፤ ኣብዚ ሓድሽ ናይ ፖለቲካ ቅርጻ መሬት ይዋሳእ ኣሎ (ወይ ውን ንኽዋሳእ ብኻልኦት ሃገራት ተለቒሙ ኣሎ)።

እዚ ዓለማዊ ኩነታት ንኤርትራ ብኸመይ ክጸልዋ ኢዩ ንዝብል ትንታነ፤ ንሎሚ፤ ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣብ ዘሎ ኩነታት ኣቶኪርና ከነቕርብ ኢና። ኣብ ዝመጽእ ጽሑፍ ድማ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ተኸሲቱ ብዘሎ ብምርጫ ዶናልድ ትራምፕ ዝተዛዘመ ለውጠ መንግስቲ ምምሕዳር ኦባማ፤ ንኤርትራ ብኸመይ ኽጸልዋ ኢዩ ክንትንትን ኢና።

ቅድሚ ናብ ዝርዝራት ምኻድና ግን ኣብ ሓደ ፍረይዚዮሎጂ ማለት ዝርዛረ-ሓረግ መነጸርታ ክንህብ ንመርጽ። ኣብ ጽሑፍና ‘መንግስቲ ኤርትራ’ ክንብል ከሎና ፕረዚደንት ኢሳያስ ማለት ሙኻኑ ኣቐዲምና ከነነጽር ንፈቱ፤ ምኽንያቱ ኣብ ኤርትራ ዘቤታዊ ኮነ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ዝነድፍ፤ ዘጽድቕ፤ ዘተግብር ኣካላት፤ ማለት  ባይቶኣዊ፥ ካቢነኣዊ፥ ትካላዊ ስርዓት ኮነ መስርሕ የሎን።  ፖሊሲታት ዝንደፍ፥ ዝጸድቕ፤ ዝስረዝ፥ ዝትግበር፤ ዝኽለስ። ዝቕለስ፥ ዝድርበን ዝለዓልን ብሓደ ሰብ ኢዩ።

ሰንበት 20 ሕዳር 2016፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጲያ ሃይለማርያም ደሳለኝ፤ ሚኒስተር ምክልኻል፥ ሚኒስተር ፋይናንስን ቁጠባዊ ልምዓትን ዝርከቦም ላዕለዋይ ልኡኽ ሒዙ ናብ ንግስነት ሱዑዲ ዓረብያ ዑደት ምክያዱ፤ ኣብ ሰሙኑ ማለት 28 ሕዳር 2016 ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ብተመሳሳሊ ናብ ሪፑብሊክ ምስሪ ዑደት ምክያዱ ዝፍለጥ ኢዩ።

እዞም ክልተ ዑደታት ናይዞም መራሕቲ ናይተን ክልተ ኣብ ናይ ጽልኢ ምድብ ዝርከባ ኢትዮጲያን ኤርትራን፤ ኣብ መቓን ናይዞም ኣብ ታሕቲ ዝዝርዘሩ ነጥብታት ዝረኣዩ ኢዮም።

1) ኣብ መንጎ ንግስነት ስዑዲ ዓረብን መንግስቲ ኢትዮጲያን ብዉሑዱ ንሓደ ዓመት ዛሕቲሉ ዝጸንሐ ዝምድና፤

2) ኣብ መንጎ ንግስነት ስዑድያን ምስሪን ሓሽኪሩን ተቛሪጹን ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና፤ እንተላይ እዚ ኣብ ቀዳማይ ሰሙን ናይ ታሕሳስ ብኢማራት ዓረብ ዝተፈተነ ናይ ዕርቂ ተበግሶ ሓዊስካ፤ ዝምድናታት ናብ ንቡር ንምምላስ ዝተገበሩ ኩሎም ፈተነታት  ዘይምዕዋቶምን ሳዕቤናቶምን፤

3) መንግስቲ ጅቡትን ኤርትራን ካብ ሪያድ ብዝመጸ መምርሒ መሰረት፤  ኣብ ዝረኸብዎ ኣጋጣሚ ብተመሳሳሊ ቃናን ትሕዝቶን ንመንግስቲ ኢራን ክነቅፉ ምቕናዩም፤

4) ንግስነት ስዑዲ ዓረብን ሪፑብሊክ ጂቡቲን ወተሃደራዊ ጸጥታውን ስትራተጂካውን ውዕል ንምኽታም ዘኽእለን ንድፈ መዘክር ምዝዛመንን ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ጅቡቲ ወተሃደራዊ መደበር ንምኽፋት ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ቦታ ምምራጹን

5) ብሰንኪ እቲ ዓቢ ተሃድሶ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ንፈለግ ኒል ከቲርካ ናይ ኤሌክትሪክ መመንጨዊ ንምህናጽ ዝሰላሰል ዘሎ ናይ ኢትዮጲያ ፕሮጀክት፤ ኣብ መንጎ ሪፑብሊካት ኢትዮጲያን ምስርን ተኸሲቱ ዘሎ ምትፍናን ምዕራጉ፤

6) ኣብ የመን ወተሃደራዊ ምትእትታው ዝፈጸመ ብንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ኪዳንን፤ ንሱ ዘካይዶም ብስም Operation Decisive Storm ማለት፤ ስርሒት ወሳኒ ማዕበል ዝፍለጥ ወራር፤ በቲ ሓደ ወገን ብሑቲይን ንዝምራሕ ክንፊ ክስዕር ዘይምኽኣሉ ርኡይ እንዳኾነ ምምጽኡ፥ በቲ ካልእ ወገን ድማ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ብፍላይ ድማ ህጻናትን ደቅንስትዮን ብዘውርዶ ቅትለት ተኾኒኑ ምህላዉ፥

7) ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወተሃደራዊ መዓስከር መናሃርያ ናይተን  ኣብያተ ትምህርትን፥ ሆስፒታላትን ዘዕንዋ ዘለዋ በረራታት ሙኻኑ

8) ምስሪ ዘይቀዋሚት ኣባል ባይቶ ጸጥታ ኣብ ዘላትሉ እዋን፤  ነቲ ብ10 ጥቅምቲ ብሩስያ ዝተሃንደሰ ንሶርያ ዝምልከት ንድፈ ብይን ምድጋፋ፥ ምስ ሶርያ ርክባት ድሕሪ ምጅማራ፤ ካብቲ ልፍንቲ ምስሓባ፥ ሶርያ ኢራንን ግብጽን ናብ ሩስያ ምጥማተን ብኣንፋሩ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ እዚ ናይ ምስሪ ውሳነ ዘይምእማኣ ሙኻኑ፤ ገለ ካብቶም ነዞም ንኤርትራ ብቐረባ ዝጸልዉ ዘለዉ ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ረቋሒታት ኢዮም።

መንግስቲ ኤርትራ ዛጊት፡ ኣብዚ ዝተሓላለኸ ፖለቲካውን ጸጥታውን ወተሃደራውን ስእሊ፤ በቶም ቀንዲ ተዋሳእቲ ንነንናቶም ረብሓታት ዝለዓል ኢደበይዛ ካብ ሙኻን ዝሓልፍ ተራ የብሉን። ናይ ወጻኢ ጉዳያት ፖሊሲኡ፤ ካብቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ ሕሱም ተነጽሎ ንምውጻእ፤ ብዓቢኡ ድማ ስልጣኑ ንምንዋሕ ኣብ ዘርበሖ ውዕላት ዓይንኻ ከይሓሰኻ ምእታው ኮይኑ ስለዘሎ፥ ኣገልጋሊ ናይ ዘልዓሎ ሓይሊ ንምዃን ድሉዊ ካብ ዝኸውን እዋን ኣሕሊፉ ኣሎ። እቶም ወሰንቲ ተዋሳእቲ ውን፤ መንግስቲ ኤርትራ ዝውንኖ ዘቤታዊ ይኹን ግዳማዊ ሓይሊ ከምዘይብሉ ተገንዚቦም፤ ከም ድኹም ረቛሒ ማለት none autonomous player ስለዝቖጽርዎ፤ ኣብ ዘድለዮም እዋን፥ ብዘድለዮም ዓቐን፥ ዋግኡ ብዝበልዎ ገንዘብን ነዳዲን፤ እንተስ ብመልክዕ ኮንትራት፥ እንተስ ብመልክዕ ምሉእ ግዜ ከስርሕዎ ወሲኖም ኣለዉ።

ኣብ ግንቦት 2015 መንግስቲ ሪፑብሊክ ጅቡቲ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝነበሮ ዝምድና ምስበተኸ፤ እታ ምስ ወራር የመንን ሱታፌኣን ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊ መዓስከር እተናዲ ዝነበረት ሕቡራት ኢማራት፤ ብኣማላድነት ስዑዲ ዓረብ ንኤርትራ ምስተወከሰት፤ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ወዓል ሕደር ነቲ ሕቶ ተቐቢልዎ። ኮይኑ ድማ ብዕለት 29 ሚያዝያ 2016፤ ፕረዚደንት ኢሳያስ ናብ ስዑድያ ዑደት ኣካይዱ።

እዚ ብሰንኪ ናይ ጅቡትን ኢማራትን ግጭት ዝተኸስተ ዕድል፤ ንመንግስቲ ኤርትራ ንባዕሉ እውን ሃንደበት ምንባሩ ዘረጋግጹ ብዙሓት ሓቅታት ኣለዉ። ሓደ ካብኡ እቲ ብ29 መጋቢት፤ ማለት ሓደ ወርሒ ቅድሚ ኢማራትን ስዑድያን ንመንግስቲ ኤርትራ ንኸገልግለን ምልዓለን፤ ብስም ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢኡ ዘውጸኦ መግለጺ ምስክር ኢዩ። እቲ መግለጺ፤ ኤርትራ ንኪዳን ስዑዲያ ከምዘይትድግፍን፤ ኣብ የመን ዝግበር ግዳማዊ ምትእትታው ከምእትነጽግን ዝሕብር መግለጺ ኢዩ ነይሩ። እዚ መግለጺ ከምቲ መንግስቲ ኤርትራ ዘዘውትሮ ነቲ ክኣትዎ ዘይከኣለ ኪዳናት ንምንሻው ዝዓለመ ኢዩ ነይሩ፤ የግዳስ ሓደ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ናብቲ ክጋበዞ ኢየ ኢሉ ገሚትዎ ዘይፈልጥ ውራይ ምስተዓደመ፤ ነቲ ዝነጽጎ ዝነበረ ኪዳን ዝተሓተቶን ዘይተሓተቶን መሬትን ባሕርን ኣየርን ንሙግናዕ ድልዊ ምህላዉ ገሊጹ። ከምቲ ምዕራባውያን መሰልቲ ዝብልዎ፤ እቲ ብድሕሪኡ ዝሰዓበ ታሪኽ ኢዩ።

መንግስቲ ኤርትራ ብኽንዲ’ቲ ቅልጣፈ ኩሉ ነገራት ክውድእ ዝኸኣለ፤ መንግስቲ ስለዘይብሉ ኢዩ። ኣብ ዝኾነት ብሕጊ እትመሓደር ሃገር፤ ይትረፍ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ንግዳማዊ ወተሃደራዊን ጸጥታዊን ውዕላትን ፍቓድ ባሕርን ኣየርን መሬትን ዝምልከቱ ሉዓላውያን ጉዳያት፥ ንንግዳዊ ሕርሻ ዝወሃብ  ናይ ጭራም መሬት ኣገልግሎት እውን ንምሃብ፤  ባይቶኣዊ፥ ካቢነኣዊ፥ ትካላዊ መስርሕን ናይ ህዝቢ ተሳትፎን ይሓትት። ናይ ሎሚ ኤርትራ ግን ናይ ፕረዚደንት ዋንነት ኢያ፤ ከም ናይ ድሕረ ገደንኡ ዛሬባ፥ እንተደልዩ ይሸጣ፥ እንተደልዩ የካርያ፥ እንተደለየ የሰጋግራ ኣሎ ።ምስናይ ዘሕዝን ሳዕቤናቱ።

ነዚ  ብሱዑዲያ ዝምራሕ ናይ የመን ውግእ ስዒቡ እቲ ኣብ መንጎ ምስርን ኢትዮጲያን ብሰንኪ እቲ ዓቢ ተሃድሶ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ንፈለግ ኒል ከቲርካ ናይ ኤሌክትሪክ መመንጨዊ ንምህናጽ ዝሰላሰል ዘሎ ናይ ኢትዮጲያ ፕሮጀክት  ክሕሽክር ዝጸንሐ ዝምድናታት ክልቲአን ሃገራት፤ እቲ ኣብ ኢትዮጲያ ዝተላዕለ ህዝባዊ ናዕብን ካብ መንግስቲ ኢትዮጲያ ናብ ግብጺ ዝውርወር ክሲ ምትእትታውን ተወሲኽዎ ጉዕዙኡ ናብ ሓደጘኛ ኣንፈት ምስኣምረሐ፥  ንመንግስቲ ኤርትራ ዳግማይ ካብ መሬት ዘልዓሎ መንግስቲ ምስሪ ኢዩ። ምስሪ ብሰንኪ እቲ ናይ ብሕታ ትዕድልቲ ኣምላኽ እትሓስቦ ፈለግ ኒል ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ምትፍናን ስለዝኣተወት፤ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኢትዮጲያ ጸቕጢ ንምፍጣር፤ ንመንግስቲ ኤርትራ ከም መሳርሒ ክትጥቀመሉ መሪጻ ኣላ። እዚ ኣብ 29 ሕዳር ዝተኻየደ ዑደት ድማ፤ ናይዚ መርኣያ ኢዩ። ንውጽኢት ናይዚ ዑደት ዝተፈላለዩ ማእከላት ስትራተጂካዊ መጽናዕትታት ነናቶም ትንታነታት ሂቦምሉ ኣለዉ።

ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ምስሪ ዳይረክተር ኣህጉራዊ ውዕላትን መዘክራትን ዝነበረ ኣሰይድ ኢብራሂም ዩስሪ፤ ነቲ ዑደት ድሕሪ ምክትታል፤ ‘መንግስቲ ምስሪ ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ንዘለዋ ናይ ኒል ምስሕሓብ ንምዕዋት ንኤርትራ ከም ሓያል ናይ ጸቕጢ ካርታ ክትጻወተላ ኣለዋ’ ምባሉ ይሕበር። ፕረዚደንት ኢሳያስ ናብ ካይሮ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን፤ ሚኒስተር ጸጋታት ማያትን ካናለታትን ዶክተር መሓመድ ዓብደል ዓጢ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ መጺኡ ንኽቕበሎ ምምዳቡ ድማ፤ መንግስቲ ምስሪ ብመንገዲ ዑደት ፕረዚደንት ኢሳያስ፤ ናብ መንግስቲ ኢትዮጲያ ክልእኮ ናይ ዝደለየ መልእኽቲ ትሕዝቶ ዘነጸረ ኢዩ ነይሩ። ፕረዚደንት ኢሳያስ ከም ምልክት ጽርግያታት፤ ናይ መጠንቀቕታ መሐበሪ ንሙኻን ብመንግስቲ ምስሪ ተዓዲሙ ተኾይኑ ድማ ንኤርትራን ክብረታን ኣዚዩ ዘፉኩስ ተርእዮ ኢዩ።

ብወገን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጲያ ሃይለማርያም ደሳለኝ እውን፤ ኣብ ኢትዮጲያ ዝተኻየደ ዑደት ተመሳሳሊ ቅልጣፈን መልእኽትን ዝነበሮ ይመስል። ልኡኽ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ናይ ዑደቱ ብዝኸተሞ ውዕላት፤ 600 ሚልዮን ሪያል ዝትመን ንግዳውን ወፍረኣውን ስምምዓት ፈጺሙ ምህላዉ ተሓቢሩ ኣሎ።

ኣብዚ ቅልጡፍ መስርሕ፤ በቲ ሓደ ወገን ኣብ መንጎ ጅቡቲን ኢትዮጲያን ስዑድያን ናይ ባሕሪ መደበራት ኣብ ጅቡቲ፤ ናይ ወፍርን ንግድን ውዕላት ድማ ምስ ኢትዮጲያ ዘጠቓለለ ዝምድናታት ተፈጺሙ ኣሎ። በቲ ካልእ ወገን ድማ ኣብ መንጎ ግብጽን ኤርትራን፤ ካብ ናብ ገንዘባዊ ደገፋት ዝያዳ፤ ንኤርትራዊ ዓቕሚ ሰብ ገንሸል ኪገብር ዝኽእል ዝመስል ናይ ውግእ ውዕላት ይካየድ ኣሎ።

መንግስቲ ኤርትራ ብሰንኪ ዝጸንሖ ድኹም ቁመና፤ ናይ ተዋሳኢ ግደ ዘይኮነስ ናይ ኣገልጋሊ ተራ ኢዩ ሒዙ ዘሎ። እቲ ናይ ውክልና ውግእ ኣብ መንጎ ኢትዮጲያን ግብጽን፥ ኢራንን ሱዑድያን፥ ግብጽን ሱዑድያን፥ ሱዑድያን ሶርያን፥ ሑቲን ብመንግስቲ ስዑዲ ዝምራሕ መንግስቲ የመንን ኮይኑ፤  መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኩሎም እዞም ግጭታት፤ ብተጠቀምቱ ንጉዝጓዝን ውሻልን ዝኣቱ ዘሎ ዘይመሰረታዊት ሓይሊ እዩ።

መንግስቲ ምስሪ ንመንግስቲ ኤርትራ ልክዕ ከም በዓል ኦነግን ግንቦት 7ን ንስልታዊ ስጉምታት ንመጋበርያነት ኣልዒልዎ ስለዘሎ፤ ዕምሩ ምስ ምምሕያሽ ዝምድናታት ኢትዮጲያን ግብጽን ዘብቕዕ ሙኻኑ ንመንግስቲ ኤርትራ ብኣግኡ ክረኣዮ ይግባእ። ልዕሊ ኩሉ ድማ መንግስቲ ኤርትራ ብዋጋ ናይ ዝኾነ ኤርትራዊን፤ ብዋጋ ናይ ኤርትራዊ ሉዓላውነትን ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ጥራይ ዝዓለመ ንኤርትራ ናብ ሓደገኛ ኩነት ዝሸምም ውሳነታት ክወስድ ኣይግባእን።

 

 

 

 

 

 

 

    Print       Email

You might also like...

ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ኤርትራ ንቓነው ስተሽን ዝመስል ወተሃደራዊ መዓስከር ንምምስራት ምስ መንግስቲ ኤርትራ ይዘራረብ ምህላዉ ተሓቢሩ።

Read More →