Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ቀርኒ ኣፍሪቃ ዳግም ኣብ ተሃዋሲ ኩነት

By   /  August 26, 2016  /  Comments Off on ቀርኒ ኣፍሪቃ ዳግም ኣብ ተሃዋሲ ኩነት

    Print       Email

እቲ ንብዙሕ ዓመታት ብዘይምርግጋእ ክሳቐ ዝጸንሐ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብዚ እዋን እዚ ዳግማይ ዞባዊ ስግኣት ዝፈጥር ሓደጋታት ይረኣዮ ኣሎ። ዘይ ከምቲ ኣብ መበል 20 ክፍለዘመን ዝነበረ ኩነታት፤ ኣብዚ እዋን እዚ ተውሳስቦ ጉዳያት ስግረ ዶብ ናብ ሕድሕድ ዝያዳ ስለዝተኣሳሳሰር፥ ኣብ ዝኾነት ሃገር ዝፍጠር ኩነት እንተስ ብርሑቕ እንተስ ብቐረባ ነተን ዝተረፋ ሃገራት ምጽላዉ ዘይተርፍ እዩ።

ካብ ታሕሳስ ቅንያት ልደት 2013 ጀሚሩ ኣብታ መስርሕ ሃገር ሙዃን ዘይወደአት ደቡብ ሱዳን ዝተወለዐ ግጭት ዳግማይ ተናኺሱ ኣሎ። እቲ ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ውድድር መሲሉ ዝተበገሰ ክርፍስ፥ ናብቲ ሓይሊ ዝህቦ ዓሌታዊ መልክዕ ስለዝተዓቖበ ድማ እቲ ግጭት ዝኸፍአ መልክዕ ሒዙ ክቕጽል ጸኒሑ ኣሎ።

እቲ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘሎና ዓመተ 2016 ብኣሳላጥነት ማሕበረ ሰብ ዓለም ዝተኸተመ ውዕል፤ ካብ ውሽጢ ሃገርን ህዝብን ዝነቐለ ዘይኮነስ ብናይ ግዳም ጸቕጢ ዝተገብረ ስለዝነበረ ስለዚ ድማ ኣብ ምትእምማን ዘይኮነስ ኣብ ውሕስነት ግዳም ዝተሞርከሰ ብምንባሩ፤ ኣይ ንኣዋርሕ ኣይ ንሳምንታት ጸኒዑ ኪቐውም ኣይከኣለን። ናይ ደቡብ ሱዳን ሓደጋ ዘስገኦም ደቂ ሃገር፤ ሃገርና ክሳብ እትድልድል ብሕቡራት ሃገራት ትመሓደር ዝብል እማመ ናብ ምቕራብ ይደናደኑ ኣለዉ።

ናይ ሃገራትን ኣህዛብን ጉዳይ ብናይ ግዳም ጸቕጥን ምትእትታውን ክፍታሕ ዝከኣል ከምዘይኮነ ታሪኽ ደጋጊሙ መስኪሩ እዩ። ኣብ ደቡብ ሱዳን ዘሎ ኩነታት ድማ ደቂ ሃገርን ፖለቲካውያን ሓይልታቶምን  ካብ መሪር ጌጋታቶም ተማሂሮም ባዕላቶም እንተዘይፈቲሖሞ ግዳማዊ ምትእትታዉ ንግዚኡ ኣህዲኡ ንሓዋሩ ኪጠናንጎ ተኽእሎ ኣሎ።

እዚ ኩነት እዚ ነታ ሃገር ጥራይ ዘይኮነ ንኩለን ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ክጸሉ ሙኻኑ ድማ ርዱእ እዩ።

ኤርትራ

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነት ብግዳማዊ ትርኢቱ ከምቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ዝረአ ዕግርግር ኣይሃልዎ እምበር ዝተደጎለ ባርዕ ሙኻኑ ማንም ዘይስሕቶ እዩ። መላእ ህዝቢ ኣብ ትሕቲ ኣፈሙዝ ጠብመንጃ ንሓዋሩ ክቕፈድ ስለዘይክእል ውዒሉ ሓዲሩ ህዝቢ ሰብኣዊ መሰላቱ ዝሓተሉ እዋን ክመጽእ ሙካኑ ርዱእ እዩ።ብዘይካ እዚ እቲ ዲፕሎማስያዊ ተነጽሎን ምስ መብዛሕተን ወረ ኩለን እዘን ሃገራት ዝምድንኡ ሓርፊፉ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ ዝጻወቶ ዝኾነ ይኹን ተራ ናብ ምትፍናን ዘምርሕ ስለዝኾነ፤ ግጭታት ብዝተላዕሉ መጠን ሽግራት ክውስኹን ምትፍናን ክዓርጉን ሰፊሕ ተኽእሎ ኣሎ።

ኢትዮጲያ

ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ኢትዮጲያ ምናልባት ካብ ቅድሚ ሕጂ ዝነበሩ ምልዕዓላት ብዝሰፍሐ መልክዑ ክበሃል ዝከኣል ህዝባዊ ናዕቢ ተላዒሉ ኣሎ። ኣብ ፖለቲካዊ ዘተ ናይታ ሃገር ይቀላቐሉ ዘለዉ ኣማራጺታት ከምዝሕብርዎ፤ እታ ልዕሊ 90 ሚልዮን ህዝቢ ዝሓዘት ኢትዮጲያ፤ ንብዙሕነት ናይቲ ህዝቢ ዝውክል ዳግማይ ክረአ ዝግበኦ ፖለቲካዊ፤ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ፖሊሲታት ምኽላስ ኣገዳስነት ይህልዎ ይኸውን ኢሎም ዝገልጹ ወገናት ኣለዉ።ኢትዮጲያ ምስ ዳርጋ ኩለን እተን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለዋ ሃገራት እትዳወብ ሃገር ብሙኻና ኩነታታ ንኩለን ሃገራት ክጸሉ ሙኻኑ ርዱእ እዩ።

ሱዳን

ሱዳን በታ ካብ ኩነታታ ዝኸፍአ ኣብ ደቡባ ዝርከብ ዘይምርግጋእ ተረሲዓ እኳ እንተሃለወት፤ እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ወተሃደራዊ መልክዕ ዘለዎ ሰልፊ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘለዎ ጸቢብ ኣተሓሕዛ ይቕጽል ኣሎ። ብዘይካ እዚ ኣብ ዳርፉር ከምኡ ውን ኣብ ምብራቕ ናይታ ሃገር ዘሎ ዘይዕግበት ገና መዕለቢ ኣይረኸበን። እቲ ጸጸኒሑ ዝቀያየር ኪዳን ናይታ ሃገር ምስቲ ኣብ መንጎ ግብጽን ኢትዮጲያን ዘሎ ዘይዓረፈ ኒል ዘንቀሎ ክፉት ፋይል ተወሲኹ ተራ ናይ ሱዳን ኣብቲ ዞባዊ ጉዳያት ምጥንናጉ ዝቕጽል ዘሎ እዩ።

ሶማል

ብዉሑዱ ምስቲ ኣብ ዝሓለፉ 8 ዓመታት ዝነበረ ህዉኽ ኩነታታ ብምውድዳር ተዛማዲ ርግኣት እኳ እንተሃለዋ፤ ገና ከም ሃገር ዘይሃረመቶ ሸቶታት ብዙሓት እዮም። ጉዳይ ናይተን መመንግስተን ኣዊጀን ዘለዋ ርእሰ ምምሕዳራታት፥ ገና መሊኡ ክድምሰስ ዝግበኦ ግብረሽበራዊ ምንቅስቓስ ኣልሸባብን ንሱ ዝፈጥሮ ኣዕናዊ መጥቓዕትታን፤ ወዘተ ነቲ ዞባ ብኣሉታ ዝጸልዎ እዩ።

ኬንያ

ኣብ ኬንያ ብተዛማዲ ዝሓሸ ርግኣትን ዴሞክራስያዊ ሃዋህዉን እኳ እንተሎ፤ እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ብልሽውና፥ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ዝለዓል ግብረሽበራዊን ዓሌታዊን መጥቓዕትታት ነቲ ዞባ ብኣሉታ ክጸልዎ ዝኽእል እዩ።

እዞም ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ኩነታት ምስቲ ኣብ ኡጋንዳን ርዋንዳን ዘሎ ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ቅዋም ናይ ምምሕያሽ ሕማቕ ኣብነት ተደሚሩ፤ ቀርኒ ኣፍሪቃ ይኹን እቲ ዝዓበየ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሰፊሕ ክፋላት ናይቲ ክፋል ኣፍሪቃ፥ ብሞዴል ዝጥቐስ ምዕባለን ምርግጋእን ዘይኮነስ ኣብ ዝኾነ እዋን ክትኮስ ናብ ዝኽእል ውጡር ዞባ ይቕይሮ።

    Print       Email

You might also like...

ኢዮብ መድሃኔ ዝተባህለ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ስርዋ ንልዕሊ 10 ዓመት ተኣሲሩ ዝጸንሐ ኮንትራክተር; ካብ ማእሰርቲ ምስ ሓለውቱ ኣምሊጡ።

Read More →