Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ደቡብ ሱዳን፥ ብታህዋኽ ዝሰመረ ነጻነት ዝጠንቁ ጸጥታዊ ሓርጎጽጎጽ።

By   /  July 28, 2016  /  Comments Off on ደቡብ ሱዳን፥ ብታህዋኽ ዝሰመረ ነጻነት ዝጠንቁ ጸጥታዊ ሓርጎጽጎጽ።

    Print       Email

መሰረታዊ ምኽንያት ናይቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ብቐጻሊ ዝምዝገብ ዘሎ ጸጥታዊ ቅልውላውን ኲናት ሕድሕድን ፥ ደቡብ ሱዳናውያን ፖለቲካውያን ሓይልታት ኣብ`ቲ  ልኡላዉነታ ዘረጋገጸት ሃገር  ንምቛም ባይታ ዘንጸፈሎም ናይ 2005 ኣጠቓላሊ ስምምዕ ሰላም ዝሰፈሩ ነጥብታት ብግቡእ ስለዘይሰሩሑሎምን፣  ብኣላዝቦን  ቀጥታዊ ኣድህቦን  ናብ ባይታ ስለዘየቕረብዎምን`ዩም  እንዳተባህለ እዩ ብሓያሎ ተንተንቲ ፖለቲካ እታ ሃገር ዝግለጽ።

ኣጠቓላሊ ስምምዕ ሰላም 2005, ደቡብ ሱዳን ክሳብ ካብ ሰሜን ሱዳን ተፈንቲታ ልኡላዉነታ እተስምር ፥ ፖለቲካውያን ሓይልታት እታ ሃገር ንብዝሐ ብሄር ህዝበን ወኪሉ ዝስራዕ መንግስትነት፣ ትካላዉነት፣ ፖለቲካዊ ተሳትፎ፣ ወተሃደራዊ ቆመና፣ ቊጠባዊ ትሕተ-ቅርጺን ካልኦት ኣገደስቲ መዳያትን  ኣብ ምድልዳል ተወሃሂደን ክሰርሓ ዝጽዉዕ ነጥብታት እዩ ዝነበሮ። ፖለቲካዊ  መጻኢ ደቡብ ሱዳን   በቶም  ንልዕሊ 60 ቀቢላታት ዝጥርፍ ህዝቢ እታ ሃገር ዝዕብልሉ ተወለድቲ ዲንቃን  ኑዌርን  ተጸሊዩ ጥራይ ድማ፣  ህዝቢ እታ ሃገር ኣብታ ንኡስ`ውን ይዂን ምምሕዳራዉን ቊጠባዉን ትሕተቅርጺ ዘይተደላደለላ ሃገሩ ረፈረንዱም ኣካዪዱን፣ ነጻ ሃገር ክምስርት ብልዑል ድምጺ ኣድሚጹን`ዩ ኣብ ሓምለ 9, 2011 ልኡላዉነት ወኒኑ።

ሓደ ካብ`ቲ ኣብ ኣጠቓላሊ ስምምዕ ሰላም 2005 ብንጹር ተቐሚጡ ዘሎ ነጥቢ፥ ጸጥታን ድሕነትን ደቡብ ሱዳን ቀጻልነት ክህልዎ እንተኾይኑ ሰራዊት እታ ሃገር ካብ ዕብለላ ሓደ ቀቢላ ተገላጊሉ ፣ ንኩለን ቀቢላታት ብምጥርናፍ፣ ኣብ ድሕነት ሃገር ዝገዘፈ ተራ ዘለዎ ሃገራዊ ትካል ንምግባሩ ብኩለን ፕለቲካውያን ሓይልታት ደቡብ ሱዳን ክጸዓት ዝብል እዩ ነይሩ። እዚ ነጥቢ እዚ ዝተሓተ ኣድህቦ እውን ተኸሊኡ ፥ እቶም ታሪኻዊ ምትህልላኽን ውድድር ዕብለላን ዘራኽቦም ቀቢላታት ዲንቃን ኒዌርን ንሰራዊት ደቡብ ሱዳን ባዕሎም ሓዚኦም እዮም ሓዳስ ሃገር ዝተረከቡ። ኣይጸንሑን ድማ 2ይ ዓመት  ናጽነት እታ ሃገር መንፈቕ ከየሕለፈ ኣብ ታሕሳስ 2013 በቶም ክልተ ቀቢላታት ዝምራሕ መንግስቲ ናብ ኲናት ሕድሕድ ተሸሚሙ። እቲ ኲናት፥  ሰላምን ምሕደራን እታ ሃገር ናብ ዝበኣሰ ውድቀት ፤ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዜጋታት ናብ ሞት፥ ከባቢ ሓደ ሚልዮን ካልኦት ድማ ናብ ምፍንቓል ከብሉ ገይሩ።

እቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝቖመ “ሓድሽ መንግስቲ ክልተ-ቀቢላታት” ንዝበዝሑ ሃገራውያን ዛዕባታት ጎስዩ ነንሕድሕድ ክተዓባለልን ግምጃ ሃገር በብዝጠዓሞ ክመናጠልን ስለዝመረጸ ፣ ደቡብ ሱዳን ብኽልተ እብ ነንሕድሕዶም ብዝተሓላለዉ መሓዉራት መንግስቲን ሰራዊትን ክትስነፍ ጀሚራ። ካብ  2005 ክሳዕ 2014 ካብ ሰደድ ነዳዲ ዝተረኽበ ልዕሊ 20 ቢልዮን ዶላር ኣሜሪካ ኣብ ረብሓ ህዝቢ ከይበጽሐ ዝገዘፈ ክፋሉ ክስረቕ፤ ትሕተን ልዕለን ቅርጺ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ዝኾነ ምምሕያሽ ክስእን፤ ዝነኣሱን ዝገዘፉን ፖሊሲታት ቊጠባ ብዊንታን ጽልዋን ሓደ ወገን ክምእዘኑ፤ ካብ ግዳም ዝርከብ ገንዘባዊ ሓገዛት ኣብ ምሽማት`ቶም ንሓለዋ ሃገር ዘይኮነ ንሓለዋ ላዕለዎት ሰበስልጣን ዝድለዩ ኣጽዋር ክሃልኽ፤ እቲ ዝርዝራት ብዙሕ እዩ። እዚ ስለዝኾነ ድማ ዘቤታዊ ጸጥታ እታ ሃገር ኣብ ዝኾነ እዋን ክብረዝ፣ ኣብ ምትንኻፍን ትርኽን እቶም ክልተ ዓበይቲ ቀቢላታት መንግስቲ ጥራይ ክምርኮስ በቒዑ።

ድሕሪ`ቲ ናይ 2013 ደማዊ ኲናት ሕድሕድ፥ ብኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ ብሕብረት ኣፍሪቃን ውድብ ኢጋድን ድማ ብፍላይ፣ ኣብ ሞንጎ ተቐናቐንቲ ወገናት እታ ሃገር ስምምዕ ሰላም ንኽብጻሕ ነዊሕ ተሰሪሑ። ድሕሪ ናይ ከባቢ ክልተ ዓመት ጻዕርታት ድማ እቶም ወገናት ኣብ ሓደ ስምምዕ በጺሖም ምዝናቕ መንግስታዊ ጽፍሕታት ብዘውሕሶ ፈላሚ መድረኽ ምቛም ግዝያዊ መንግስቲ ኩነታት እታ ሃገር ናብ ትስፉው ደረጃ በሪኹ። ፕረዚደንት ሳልቫኬር ካብ ቀቢላ ዲንቃ ኣብ ቦታኡ ክጸንሕ፣ ድሕሪ`ቲ ናይ 2013 ኲናት ሕድሕድ ካብ ሃገር ኣርሒቚ ዝጸንሐ ሬክ ማሻር ናይ ቀቢላ ኒዌር ድማ ስልጣን ምክልትል ፕረዚደንት ክቕበል ካልኦት ጽፍሕታት መንግስቲ ድማ ብተዛነቕ ክባጽሑ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ ።

እቲ ስምምዕ ግና ከም ዝቐደሙ ስምምዓት ዘይተመለሱ ገዘፍቲ ሃጓፋት ነይረሞ። ግዝያዊ ምክትል ፕረዚደንት ሬክ ማሻር ልዕሊ 1400 ሰራዊት ምስ ዕጥቆምን ዘለሊዮም ወተሃደራዊ ልብስን  ናብ ከተማ ጁባ ኣትዮም ናብ ሰራዊት እታ ሃገር ከይተጸንበሩ ንግዜኡ ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ እቲ ምክልት ፕረዚደንት ክጸንሑ ስለዝተገብረን፣  ሰራዊት እታ ሃገር ሃገራዉን ብዙሓዉን መሳርዕ ዝዉንነሉ ግዜን መስርሕን ስለዘይተነጸረን፣ ክልተ ኣብ ዘይምትእምማንን ምትሕልላዉን ነዊሕ ዝፈቐዱ ሓይልታት ናብ ሓደ ከተማ ምጽንባር ክህልዎ ዝኽእል ዕንወት ብኣጋኡ ተገሚቱ ነይሩ እዩ።

ኮይኑ ድማ ደገፍቲ ሬክ ማሻር ዝኾኑ ሓይልታት ኣብ ልዕሊ ኣባላት ሓለዋ ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር መጥቃዕቲ ስለዝኸፈቱ ፥ እታ ሃገር 5ይ ዓመት ነጻነታ ክትጽንብል 2 መዓልቲ ተሪፉዋ እንዳሃለወ ብ 7 ሓምለ ሓድሽ ጸጥታዊ ሕንፍሽፍሽ ጎኒፉዋ። እቲ ሓድሽ ክስተት፣ ኣብ ሓጺር እዋን ግዝፊ ኣጥሪዩ ድማ ሂወት ልዕሊ 300 ሰባት ክወስድን ንልዕሊ 30 ሽሕ ካልኦት ከፈናቕልን ክኢሉ። እቲ ስልጣን ምክትል ፕረዚደንትነት ዝተረከበ ረክ ማሻር ዝቐርብዎ ሰራዊቱ ጠርኒፉ ካብ ጁባ ብምውጻእ ናብ ጫካ ተሓቢኡ። በዚ ንትስፉው መስርሕ ሰላም እታ ሃገር ናብ ውድቀት ዘቃረበ ፍጻሜ፣ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ነዉጺ ኣቲዩ ። ብፍላይ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ`ቲ ኣብ ሳልሳይ ሰሙን ናይ ወርሒ ሓምለ 2016 ኣብ ኪጋሊ ናይ ሩዋንዳ ዘቃንዖ ዋዕላ፣ ነቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ተኸሲቱ ዘሎ ሓድሽ ነዉጺ ንምህዳእ፣ ኣብታ ሃገር ወፊሩ ካብ ዘሎ ልዕሊ 12 ሽሕ ዓቃብ ሰላም ውድብ ሕቡራት ዝለዓለ ጽልዋን ቅጺ-ሓላፍነትን ዝዉንን ሰራዊት ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ንምልኣኽ ወሲኑ።

ኣብዚ እዋን እዚ ፥ እቲ ኩነታት ሃዲኡ ከምዝመስል ትንተናታት ይደጋገም እኳ እንተሎ ፥ ነቲ ኩነታት ብዕጽፊ ዘብእስ ምዕባሌታት ይቀላቐል ከምዘሎ እዮም ናይ ቀረባ ተዓዘብቲ ዘተሓሳስቡ። ፕረዚደንት ሳልቫኬር ብ 24 ሓምለ፣ ቦታ ግዝያዊ ምክልትል ፕረዚደንት ሬክ ማሻር ሚኒስተር ዕደና ኮይኑ ክሰርሕ ብዝጸንሐን ኣብ`ቲ ብሞንጎኝነት ኢጋድ ዝካየድ ዝነበረ ዝርርብ ሰላም ንማሻር ወኪሉ ዝሳተፍ ብዝነበረን ኣቶ ጣባን ደንጋይ ተኪኡዎ ከምዘሎ ገሊጹ ኣሎ። እቲ ፕረዚደንት ፥ ብ ብሓሙስ 21 ሓምለ ፣ ማሻር ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ኣብ ቦታ ስራሑ ክርከብ ናይ ግዜ ገደብ ኣቐሚጡ ምንባሩ ይዝከር። እቲ ፕረዚደንትን ሰራዊቱን ክቕንጹሉኒ መደብ ኣለዎም ኢሉ ዝኸስስ ሬክ ማሻር ናብ ጁባ ክምለስ ስለዘይመረጸ ድማ `ዩ ፣ ቦታኡ ብተወላዲ ቀቢላ ኑዌር ዝኾነን ምስ ማሻር ነዊሕ ዝሰርሐን ጣባን ደንጋይ ክትካእ ተወሲኑ ዘሎ። ኣብ ጽፍሒ ሚኒስተርነት ዝርከቡ ተወለድቲ ቀቢላ ኑዌር ነምምጻእ እዚ ሓድሽ ምክትል ፕረዚደንት ብእወታ ከምእተቐበልዎ ምግላጾም ይንገር እኳ እንተሎ፣ ሬክ ማሻር ግና ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር ኣብ ልዕሊ እቶም ተወለድቲ ቀቢላ ኒዌር ዝኾኑ ሰበስልጣን ተረርቲ ጸቕጥታትን ምፍርራሃት ብምጥቃም ንዉሳኔኡ ከኽብሩ ከምዝገደዶም እዩ ዝጠቅስ። መለሳ ናይዚ ድማ ሬክ ማሻር መሳርዑ ኣደልዲሉ ዳግም ምስ ሓይልታት እቲ ፕረዚደንት ካብ ምርጻም ከዕርፍ ኣይኮነን ይብሉ ሓያሎ ወገናት።

በዚ ኮይኑ በቲ ፥ እዚ ሓድሽ ውሳኔ ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር ነቲ ተኣፊፉ ዘሎ ጸጥታዊ ኩነታት እታ ሃገር መሊሱ ዘግድድ ከምዝኸዉን ኣየማትእን።

 

    Print       Email

You might also like...

mideast

ሓድሽ ዓለማዊን ዞባውን ስርዓት (order)፤ ንኤርትራ ብኸመይ ይጸልዋ ኣሎ።

Read More →