Loading...
You are here:  Home  >  Uncategorized  >  Current Article

ኤርትራ: ሃብታም መሬት፥ ውዱቕ ምሕደራ መንግስቲ፥ ዝሓሰሞ ህዝቢ።

By   /  July 10, 2016  /  Comments Off on ኤርትራ: ሃብታም መሬት፥ ውዱቕ ምሕደራ መንግስቲ፥ ዝሓሰሞ ህዝቢ።

    Print       Email

ብመሰረት ወግዓዊ ጸብጻባት ዓለም፣ኤርትራ ሳላ ማዕድናዊ ሃብታ ኣብ 2014-16 ኣብ ዓለም ሓንቲ ካብተን 3 ዝቐልጠፈ ቁጠባዊ ዕብየት ዘመዝግባ ሃገራት ዓለም ኪትከውን ነይርዋ። ብሓደ ሕዳር 2013 ዝወጸ ጸብጻብ መጽሄት ኤኮኖሚክ ኢንተሊጀንስ ዩኒት ከምዝሓበሮ፣ ኣብ ልዕሊቲ ኣብ ቢሻ ዝጸንሓ ናይ ነቭሰን ውዕል ወርቅን ዚንክን ነሓስን፣ምስ ኣውስትራልያዊ ኩባንያ ዕደና ሳውዝ ቦልደር ፕሮጀክት ፖታሽ ኮሉሊ፣ምስ ናይ ቻይና ስፌኮ ድማ ከባቢ ሚእቲ ሚልዮን ዝግመት ፕሮጀክት ይሰላሰል ኣሎ።

ብኣውርኡ በዚ ማዕድናዊ ሃብቲ ንዝርከብ ርእሰማል ተደጊፋ ኤርትራ ንቐጠርን ጋናን ስዒባ 17% ቁጠባዊ ዕብየት እንዳመዝገበት 3ይቲ ዝሃብተመት ሃገር ክትከውን ምተገበኣ።እዚ ኣሃዛትዚ ካብ ዓለማዊ መዛግብቲ ዝተረኸበ ኮይኑ፣ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባ’ዚ ማዕድናዊ እቶት ይኹን ካልእ ዝርዝራቱ ወግዓዊ መግለጺ ስለዘይርክብ ኣብዚ ጸብጻብዚ ክቐርብ ኣይክኣለን።

ብኣንጻር እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ሓቅታት ግን ህዝቢ ኤርትራ ድኽነቱ እንዳገደደ፥መሰረታዊ ኣገልግሎታት ዘይረክብ ኮይኑ ኣሎ።ብኡ መጠን ኤርትራ ዳርጋ ኣብ ኩሉ መሳርዕ ዓለማዊ ጸብጻባት ቁጠባዊ ገስጋስ ኣብተን 5 ዳሕረዎት ተሰሪዓ ትርከብ።

ብደረጃ ክለሰ ሓሳብ ከም ወርቂ፣ነሓስ፣ፖታሽ ዝኣመሰሉ ባህርያዊ ጸጋታት ቁጠባ – ስለዚ ድማ ሰብኣውን ትሕተቅርጻውን ምዕባለታት ዘሰስኑ ትዕድልቲ ምረቓ ሃገርዮም።ብኣንጻሩ ፈተርቲ ጸገም ተኾይኖም ድማ ጸጋታት መርገም ሃገር ተባሂሎም ይፍለጡ።

ኣንጎላ ከም ኣብነት እንተወሰድና፣ እታ ሃገር ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለም ዝለዓለ ባህርያዊ ጸጋታት ዘለዋ ሃገራት ዓለምና እያ።ከም ኤርትራ ጸጋታታ ኣብዚ ቀረባ እዋን’ያ ዳህሲሳቶ።ኣንጎላ ኣብ ዓመት ካብ ሽያጥ ነዳዲ ጥራይ 6 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ትረክብ።ይኹን ግን ኣብ ዓመት 40,000 ህጻናት ኣንጎላ ብጥምየት ይሞቱ።ብኣንጻሩ ቢልዮናት ዶላራት ናይታ ሃገር መዓልታዊ ናብ ባንክታት ዓለም ይገሹ።እቲ ን 35 ዓመት ብቐጻሊን ብዘይምርጫን ነታ ሃገር ዘመሓደረ ፕረዚደንትን ደቀመዛመርቱን ካብ 2007 ክሳብ 2010 ኣብ ዘሎ 4 ዓመታት ጥራይ 32 ቢልዮን ዶላር ኣጠፋፊኦምዮም።ጓሉ ነቲ ፕረሲደንት ድማ ክሳብ 5 ቢልዮን ዝበጽህ ርእሰማል ኣብ ፈረንሳ ከምዘለዋ ይፍለጥ። ብዉሑዱ ብዉሑድ እዚ ናይ ኣንጎላ ፕረሲደንት መሰረታዊ መሰላት ህዝቡ፥ ናይ ይምሰል ምርጫ፥ ነጻ ምንቅስቓስን ምዝራብን፥ ነጻ ሃይማኖታዊ እምነት ስለዘፍቅድ፥ ከም ኤርትራ ኣብ ዓለም ስሙ ምሩር ከይኮነ ጸኒሑ ኣሎ።

ማዕድን ሃገር ብንጽህና እንተዘይተማሓዲሩ መርገም ሃገርዩ ዝብል ኣበሃህላ ትማሊ ዝተፈልሰፈ መጎት ኣይኮነን።ኣብ 1776 ውሩይ ናይ ስነቑጠባ ፍላስፋ ኣዳም ስሚዝ ‘’ብሰንኪ ወርቅን ብሩርን ዝስዕቡ ዕንወትዮ ዳርጋ መልኣከ- ሞት እዮም’ ክብል ቅድሚ 300 ዓመታት ነዚ ሓደገኛ ተርእዮ ኣጠንቒቑሉ ኔሩ።ኣብ ልቢ’ዚ ዓንቀጽ ዝለዓል ዝዓበየ ሕቶ እምበኣር እዚ ሕንቅልሕንቅሊተ’ዩ። ኤርትራ ከመይላ እያ ዝሃብተመት ሃገር: ዝደኸየ ህዝቢ ኮይና ዘላ።

ዝተፈላለዩ ምንጭታት ከምዝሕብርዎ ክሳብ ሕጂ ኤርትራ ካብ ሽያጥ ወርቂ ልዕሊ 1 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ረኺባ ኣላ።ብዝርዝር ኣበሃህላ ሓደ ሽሕ ሚልዮን ዶላር ማለትዩ።ንምግማቱ መታን ክሕግዝ እዚ ገንዘብ ነብሲወከፍ ኣባል ምክልኻል ኣርትራ ብፍትሓዊ ኣገባብ ብጽሒቱ ተዋሂቡ ነይሩ እንተዝኸውን፥ ነብሲወከፍ ሰብ በዚ ድሕሪ ምቕያር ወረቐት ናቕፋ ብዘሎ ሸርፊ ውን እንተቶቖጺሩ ልዕሊ ርብዒ ሚልዮን ናቕፋ ማለት 275000 ክቕበል ምተገብኦ።

ኣብ 2016 ናይ ፖታሽ ኣታዊ ትንቢት ተወሲኹ ኤርትራ ብናይ ቤልጁም ትካላት መለክዒ: ንጋናን ሲራልዮንን ቀዲማ ዝለዓለ ኣታዊ ዘለዋ ሃገር ትኸውን ኣላ።ብመሰረት ገምጋም ግሎባል ሞኒተርን ዩኒት ፡ ኤርትራ እትርከበን ‘ብምድብ ላዕለዋይ ማእከላይ ኣታዊ’ ዝፍለጣ ሃገራት 17% ዕብየት ሃገራዊ እቶት ዘመዝግባ ሃገራት ኪኾና ይግባእ።እዚ ማለት ብቀሊል ኣገላልጻ ኤርትራ እትረኽቦ እቶት ብፍትሒ እንተዝማቓራሕ ነብሲወከፍ ዜጋኣ ዝተሕተ 14,854 ናቕፋ ወርሓዊ ኣታዊኡ – ዝለዓለ ድማ 160,035 ናቕፋ ወርሓዊ ኣታዊ ብጽሒት ክህልዎ ምተገበአ።ብቑጠባዊን መንብሮኣውን ኣተረጓማ ድማ ነብሲወከፍ ዜጋ፣ ደረጃ መነባብርኡ፣ ህይወቱ፣ ተስፋ ደቁ፣ ትምህርቱ፥ ቤቱ፥ ብኡኡ መጠን ኪዓቢ ምተገበአ።

ሓንቲ ሃገር ቀንዲ መለክዒ ገስጋሳ ህዝባ መዓሪኣዩ።ገስጋስ ተመዝግብ እንተሃልያ ድማ፣ሕሰምን ድኽነትን ህዝቢ ኪሕግሐግ ወይ ብዉሑዱ ኪውሕድ ፣ናይ ጥዕና ኣገልግሎት ብቑዕን እኹልን ኪኸውን፣ ደረጅኡ ልዑል ብዝሑ እኹል መደበራት ፍልጠት ክትከል፣ ኮታ መንግስቲ ነቲ ብማዕድናዊ ሃብቲ ዝረኽቦ እቶት ናብ ደረጃ መነባብሮ ህዝቢ ዝቕይር ፖሊሲ ኣሰንዩ ከተግብርን ውጽኢት ክጭብጥንዩ ዝግባእ።

ብኣንጻሩ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ቢሻ፣ ኩዕታ እምባደርሆ፣ ድባርዋን ኮሎሊን ሕሰም ክበዝሕ፣ ስደት ኵውስኽ ፣መነባብሮ ኪኸብድ፥ መብራህቲ ብእብረ ኪኸውን፥ ባኒ፥ ላምባ፥ ባንክ፥ ወዘተ ብመስርዕ ክሙቕነን ብብሓፈሻ ተስፋ ኪጽልምትዩ ተራእዩ።

ምኽንያቱ ካብ ቢሻ ዝተረኸበ ገንዘብ መንእሰያት ብፍልጠትን ክእለትን ዝኹስኩስ ዩኒቨርስታት ኣይተሃንጸሉን።ህዝቢ ጥዕናን ሓጎስን ዝመልኦ ህይወት ዝህቦ ሆስፒታላትን ናይ ጥዕና ኣገልግሎታትን ኣይተወፍረሉን።በንጻሩ እቶም ተሃኒጾም ሃገር ክሃንጹ ዝግባእ ተመሃሮ ካብታ ተስፋ ዝሰኣኑላ ሃገር በሽሓት ንስደት ኣምሪሖም።እቶም ፍልጠቶም ነቲ ዝፈትውዎ ህዝቦም ኬበርክቱ ዘይከኣሉ ልዕሊ 110 ዶክተራትን ናይ ሕክምና ክኢላታትን ዝርከብዎም ሞያውያን ንሱዳን ኡጋንዳ ነፊጾም። ሰራዊት ምክልኻል ብስድራቤቶምን ብነብሶምን ስለዘይቀሰኑ ፋሕፋሕ ኢሎም። ሰራሕተኛታት መንግስቲ እኹል ደሞዝን ብቑዕ ዜስርሕ ትካላትን ስለዘይረኸቡ ኣብ ሰንፈላል ከምዝነብሩ ኮይኖም። ዝርካቦም ነጋዶን ሃብታማትን ሃብታም ሙኻን ብገበን ዘቅጽዕ ምስኮኖም ናብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ነፊጾም። ገንዘብ ቢሻ መሃንድሳትን ሞያውያንን ኣብ ክንዲ ዝምልምል፥ናይ ጎደቦ ሰራዊት ድምሐትን ግንቦት 7ን ዝቕልብ ማሺነሪ ኮይኑ።ብሓጺሩ ካብ ቢሻ ዝተረኸበ ገንዘብ ንምዕባለን ብልጽግናን ዘይኮነ ንውድቀትን ልምሰትን ተዋፊሩ።

እቲ ካልእ መርገም ማዕድን ምንጪ ብልሽውና ሙኻኑዩ።ቻይና ሰበስልጣን ብምብልሻውን ብምብዕላግን እተፈልጠት ሃገርያ።ቻይና ናይ ኣፍሪቃ ወፍርታት ክትብሕቶ ዝኸኣለት ብዘይካቲ ኣብ ሰብኣዊ መሰላትን ምሕደራን ቅድመ ኩነት ዘይገብር ክፉት ፖሊሲኣ: ኣብ ዝኣተወቶ ሃገር ሰበስልጣን ሰፍ ብዘይብል ብልሽውና ትቖጻጸር ብሙዃናዩ።ኣብ ኤርትራ ንጽባሕ ዝዳሎ ዘሎ ጉጅለ:ኣብ ቀጠር ኣብ ብሕቲ ካዝና ስድራቤት ፕረሲደንት ልዕሊ 200 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ወርቂ፥ከምኡዉን ኣብ ናይ ገለ ውሑዳት ብልሽዋት ሰበ ስልጣን ሕሳባት ኣብ ኣሜሪካን ስዊዝን ቻይናን ሰጊሩ ኣሎ።

ብልሽውና ግን ስርቂ ገንዘብ ጥራይ ኣይኮነን።ፖለቲካዊ ብልሽውና እቲ ዝኸፍአ ዓይነት ብልሽውናዩ።ስልጣን ምብሓት፥ ንህዝቢ ኤርትራ ዝኣመሰለ ሕፉር ህዝቢ ምንዓቕ፣ሕብረተሰብ ብሃይማኖት ኣውራጃ ምጉጅጃል፣ንገለ ምቕራብ ንገለ ምርሓቕ፣ብዓቢኡ ኩሎም ዓይነታት ብልሽውና ምትብባዕ ርእሲ ኩሎም ብልሽውናታትዩ።

ብዙሓት ናይ ቁጠባ ተመራመርቲ ኤርትራ ዘይከም ብራዚልን ቦትስዋናን ኣብ ማዕድናዊ ውዕል ዝተኸተለቶ ግጉይ ስትራተጂ እታ ሃገር ክትረኽቦ ዝግበኣ ኣታዊ ትረክብ የላን ዝብል ርእይቶ ኣለዎም።ኣብ ወጻኢ ተላኢኹ ክብሪ ዝውሰኾ ማዕድናዊ ጸጋ (Export Freight on Board Values) ነታ ሃገር ምሉእ ምቑጽጻር ዝህብ ስለዘይኮነ ናይ ኣታዊ ምምዝባል የስዕብ ኣሎ ዝብሉ ክኢላታት ነታ 80% ናይ ጠቕላላ ሰደዳ ካብ ማዕድናዊ ሃብቲ ክንሱ ብኣንጻርዚ 2% ናይ ጠቕላላ እቶታት ጥራይ ካብ ማዕድናዊ ሃብቲ እትረክብ ዛምቢያን ግጉይን ዘይተጸንዐን ማዕድናዊ ፖሊሲኣ ከም ኣብነት የቕርቡ።

ንምጥቕላል ጸጋታት ብዘይ ምሕደራ መርገምዮም።ጋግ ውሑዳት ሃብታማትን ዝበዝሑ ድኻታትን ይፈጥሩ።ምውሳን (ማርጂናላይዜሽን) ገለ ህዝብታት ምስዓቦም ስለዘይተርፍ ድማ ብሕሰም ዝደሃኽ ህዝቢ፣ ድኹም ስርዓተ ቁጠባ፣ብረታዊ ግጭት፣ባህላዊ ብከላ፣ኣከባብያዊ ዕንወት የኸትሉ። 8 ካብተን ዝለዓለ ነዳዲ ዘለውን ሃገራት ማለት ናይጀርያ፣ ኣልጀርያ፣ ኣንጎላ ፣ግብጺ ፣ሊብያ ፣ሱዳን ፣ኮንጎ ፣ኤካውቶርያል ጊኒ ኣብ ኣፍሪቃ ይርከባ።ኩለንዘን ሃገራት ብመለክዒ ኣህጉራዊ ግሉጽነት ዝለዓለ ብልሽውና፣ርግኣት ዘይብለን፣ብምልካውነት ዝመሓደራ ሃገራት የን። ስለዚ ድማ ካብ ጸጋታተን ህዝበን ኣይተጠቀመን ንባዕለን ድማ እነሆ ጥቓ ውዱቓት ሃገራት ኮይነን።

ንምምኽናይ ገለ ናይ ቁጠባ ተንተንቲ ጸጋታት ማዕድን ዝተዓደለት ሃገር ብብልሽውና ክትጥቃዕ ግድንዩ (Mining licenses corruption) ዝብል ምጉት የልዕሉዮም።እዚ ግን ነቲ ክትበልዖ ዝደለኻ ኣባጉንባሕ ንምጽብባቕ ዝበሃል ጉልባብ ካብ ሙኻን ዝሓልፍ ሓቅነት የብሉን።ናይ ማዕድን ብልሽውና ብኣንጻሩ ገበንዩ ብፍላይ ኣብ ኤርትራሞ ነብሲ ወከፍ ዝኳዓት ማዕድን ዝወጽእ የዕጽምቲ ስዉእ ኣለዎ።

ነርወይ ካብተን 10 ዝለዓለ ነዳዲ ዘፍርያ ሃገራት ዓለም ኮይና ኣብ ዓለም ዝተሓተ ብልሽውና ዝረኣያ ሃገር እያ።ምኽንያቱ ብቕዋም ዝመሓደር ንህዝቢ ተሓታትነቱ ብቑዕ ናይ ህዝቢ ብህዝቢ መንግስቲ ስለዘለዋ።

ኤርትራ ኣብ ምጅማር ጸጋታት ኣብ ጸድፊ ዕንወት ተንጠልጢላ ኣላ።ህዝቢ ኤርትራ ኣጸቢቑ ከምዘረጋግጾ ድኽነት ንበይኑ ኣይቀትልንዩ።ሃብታም ጸጋታት ምስ ውዱቕ ምሕደራ ተደሚሮም ዘምጽእዎ ድኽነት ግን ኣዚዩ መሪርዩ።እንዳሰሓገ ዝቐትል በተኽ ድኽነት ስለዘስዕብ።

 

    Print       Email

You might also like...

Human brain research and memory loss as symbol of alzheimer's concept with missing pieces of the puzzle

ምድዕሳስ ኣእምሮ (Senility) መራሕቲ፡ሓደገኛ ክስተት ንሃገራት

Read More →