Loading...
You are here:  Home  >  Tigrigna  >  Current Article

ግጭት ግንባር ጾሮና፡ ትንታኔ ሬድዮ መድረኽ

By   /  June 15, 2016  /  Comments Off on ግጭት ግንባር ጾሮና፡ ትንታኔ ሬድዮ መድረኽ

    Print       Email

ስዉኣኣትኣብ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበትን ሰኑይን ኣብ መንጎ ኣሃዱታት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን ኢትዮጲያን ከበድቲ ብረት ዝሓወሶ ግጭት ከምዝተኻየደን ክብድ ዝበለ ሰብኣዊ ጉድኣት ወሪዱ ምህላዉን ተረጋጊጹ ኣሎ።

እቲ ግጭት ስለምንታይ ኣጋጢሙ፥ብልክዕ እንታይ እዩ ኣጋጢሙ፥ እውናውነቱ ምስ መግለጺ ኮሚሽን ምጽራይ ሰብኣዊ መሰላት ይተሓሓዝዶ፥ ስለምንታይ፥ ኣብ ዝቕጽል ሰሙናትን ኣዋርሕን ከ እንታይ ክስዕብ እዩ፥ ሬድዮ መድረኽ በዚ ዓንቀጽ እዚ ነዞም ሕቶታት ክምልስ ክፍትን እዩ።

ድሕረ ባይታ ፍጻሜታት

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ፖለቲካዊ፥ ማሕበራዊ፥ ጸጥታዊ ኩነታት እንዳበኣሰ፥ ህዝቢ ዳርጋ ኣብታ ዝደቐቐት ክፋል ናይ ህይወቱ ውን እንተኾነ ዋንነት ተኸሊኡ፥ መንእሰያት ዝነኣሰት ጩራ ተስፋ ኣብ ዘይርእዩሉ ኩነታት ይነብሩ ኣለዉ። እዚ እንዳገደደ ዝኸይድ ጭቆና ተስፋ ዘቑረጾም፥ ናይ ኣሕዋቶም፥ ወለዶምን ወለዲ ወለዶምን ዕድል ኣርባዕተ ወለዶታት ዝበልዐ ገሃነም ኩነት ዝኾኖም መንእሰያት፥ ካብ ኤርትራ ዝኸፍእ ካልእ ምድራዊ ሲኦል ክህሉ ኣይክእልን እዩ ብዝብል መጎት ‘ናበይ?’ ከይበሉ እግሮም ናብ ዝመርሖም ብኣሽሓት ይስደዱ ኣለዉ።

ከም መቐጸልታ ናይዚ ዋሕዚ፥ ናብ ሰንበት ዘውግሕ ቀዳም 11 ሰነ 2016 ከም ወትሩ ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጲያ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ክሰግሩ ዝፈተኑላ ዕለት እያ ነይራ። እዞም መንእሰያት ዶብ ይሰግሩሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፥ ኣብ ዶብ ዘለዋ ኣሃዱታት ስለያ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፥ ቶኽሲ ከፊተን ደው ከብለኦም ኣብ ዝፈተናሉ እዋን ገለ መንእሰያት ተቐቲሎም፥ ገለ ድማ ቶኽሲ እንዳፈንጸጉ ናብ ዶብ ኢትዮጲያ ሰጊሮም። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣሃዱታት ስለያ ኤርትራ ክሳብ ኣርፒጂ እንዳተኮሳ ነቶም መንእሰያት ክስዕባ ኣብ ዝጀመራሉ እዋን ምስ ኣሃዱታት ስለያ ሰራዊት ኢትዮጲያ ገጢመን።

እቲ ብኣሃዱታት ስለያ ክልቲኦም ወገናት ዝጀመረ ግጭት ቅድም ሚሊሽያ ደሓር ምዱብ ኣጋር ሰራዊት ድሕሪ ምጽንባር፥ ካብ ቅድሚኡ ዝነበረ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ ማእከላይን ከቢድን ብረት ተወሲኽዎ። ብድሕሪ እዚ ሜካናይዝድ ኣሃዱታት ተደሪበነኦ እቲ ውግእ ቀጺሉ ጥራይ ዘይኮነ ህዝብታት እቲ ከባቢ ተፈናቒሉ ከቢድ ሰብኣዊ ጉድኣት ኣብ ሰራዊት ከምኡ ውን ገለ ሲቪል ህዝቢ ስዒቡ።

እቲ ውግእ ንመንግስታት ኤርትራን ኢትዮጲያን ሃንደበት እዩ ነይ

ብዙሓት ተንተንቲ፥ እዚ ውግእ እዚ መንግስቲ ኤርትራ ንህዝቢ ኤርትራን ህዝብታት ዓለምን ካብቲ ኣብ 8 ሰነ ዝወጸ ብገበን ኣንጻር ደቂ ሰባት ዝወንጀሎ ክስታት ኣቓልብኡ ንምጥምዛዝ ኮነ ኢሉ እዩ ጀሚርዎ ኢሎም ክገልጹ ጸኒሖም ኣለዉ። ብመንጽር እዚ ድሒሩ ዝተረኸበ ሓቅታት፥ እዚ ግምት እዚ መሰረት ዘይብሉ ጌጋ ትንታነ እዩ።

ኣሃዱታት ምክልኻል ኤርትራ በቲ ‘ዶብ ንዝሰገሩ መንእሰያት ቶኩሱሎም’ ዝብል ዝተዋህበኦ ትእዛዝ መሰረት፥ ከምቀደመን ነቶም ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ዶብ ከይሰገሩ ንምቕታል ወይ ምውዳቕ እየን ዝቱኩሳ ነይረን። ነዚ ናይ ትማሊ ቶኽሲ ኣብ ልዕሊ ዶብ ዝሰግሩ መንእሰያት ፍልይ ዝበለ ዝገብሮ ኣብዚ እዋን እዚ ብፍላይ ድማ ኣምሳያ ናይቲ ዝተለገሰሉ 200 ሚልዮን ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝገበሮ ውዕል ዋሕዚ ስደተኛታት ደው ምባል፥ እቲ ‘ኣብ ዶባት ክሰግሩ ንዝተረኸቡ ቅተሉ’ ዝብል ትእዛዝ ኣኽሪርዎን ብጥቡቕ ይሰርሓሉ ምህላዉን እዩ። እዚ ናይ 11 – 13 ሰነ ግጭት ዘስዓበ ኩነት ድማ ካብዚ መስመር እዚ ዝወጸ ኣይነበረን።ስለዚ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ናብ ገዛእ መንእሰያቱ ዝወለዑ ውግእ ናብ ካልእ ውግእ ይሰግር ኢሉ ኣይሓሰቦን።

ብወገን መንግስቲ ኢትዮጲያ ውን ውግእ ኪኽፈት ወይ ውን ውግእ ዝጽበ ዝነበረ ወይ ውን ንምክልኻል ዘንቀለ መደብ ኣይነበረን። ኣሃዱታት ኤርትራ ንመንእሰያቶም ንምቕታል ዝጀመርዎ ቶኽሲን ምንቅስቓስን ናብ ዶብ ምስሰገረ እቲ ግጭት ተላዒሉ፥ እዚ ኣብ ከባቢ ዶብ ዝተኻየደ ግጭት ድማ ብቐጻሊ ዝካየድ ግን ከኣ መብዛሕትኡ ግዜ ብኽልቲኦም ወገን ዘይግለጽ እዩ ኮይኑ ጸኒሑ።

ንኽልቲኦም መንግስታት ሃንደበት እንተነይሩ ደኣ ስለምንታይ ናብቲ ደረጃ ዓሪጉ?

እቲ ተርእዮ ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ግጭታት ዘይፍለ እኳ እንተኾነ፥ ፍሉይ ዝገበሮ ክልተ ረቓሒታት እዩ። እቲ ቀዳማይ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ልዕሊቶም ናብ ዶብ ዝሰግሩ ዝነበሩ ኤርትራውያን መንእሰያት ዝወሰዶ ስጉምትን ዝገበሮ ምንቅስቓስን ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ክብድ ዝበለ እዩ ነይሩ። እዚ ማለት ኣሃዱታት ምክልኻል ኤርትራ ነቶም ካብ ቶኽሲ ኣምሊጦም ዶብ ዝሰገሩ መንእሰያት ደድሕሪኦም ብምኻድ ስዒበነኦም ጥራይ ዘይኮናስ፥ ካብ ርሑቕ ብሞርታራት ክድብድብዎምን ክቐትልዎምን ምፍታኖም እዩ።

ብወገን መንግስቲ ኢትዮጲያ ድማ ፍሉይ ተባሂሉ ክግለጽ ዝኽእል ኩነት እንተነይሩ፥ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተወሰደ መጥቃዕቲ ዳርጋ ዓጸፋ ክበሃል ዝከኣል ስፍሕ ዝበለ ምንባሩ እዩ። ስለዚ እዩ ድማ መንግስቲ ኤርትራ ሃንደበት ዝኾኖን እቲ ውግእ ክሳብ ክንደይ ይዓርግ ንምግማቱ ስለዘሸገሮ ብቕልጡፍ ንጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ንሓይልታት ምክልኻል ከወሃህድ ዝመዘዞን። ስለዚ ውን እዩ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝተፈለየ መንገዲ መግለጺ ከውጽእን ንማሕበረ ሰብ ዓለም ከማሕጽንን ዝተጓየየ።

ሰብኣዊ ጉድኣት

ኣብዚ ክስተት ብዙሓት ሰባት ከም እተጎድኡ ንማንም ስዉር ኣይኮነን። ኩናት ህይወት ሰብ ዝበልዕ መጋርያ ስለዝኾነ ቅኑዕ ኩናት ዝበሃል የለን። ስለዝኾነ ካብ መን ክንደይ ተጎዲኦም ዝብሉ ናይ ቁጽሪ ሕቶታት ሓደ ኣብ ኩናት ዘይወዓለን ዋጋ ኩናት ዘይፈልጥን ሰብ ጥራይ ዝሓቶ ሕቶ እዩ። ወላ ሓንቲ ህይወት ካብ ዝኾነ ይኹን ወገን ኣብ ዕላማ ዘይብሉ ይኹን ዕላማ ዘለዎ ውን ኩናት ምጥፋእ ዘሕዝን እዩ።እቲ ውግእ ደው ኢሉ ኣሎ፥ ብናይ መድረኽ ገምጋምን ትንታነን ብሕጂ ውን ኪቕጽል ኣይኮነን። ኣብዚ እዋን እዚ ብፍላይ ፕረሲደንት ኤርትራ ናይ ቅብጸት ዝመስሉ ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይቱብቆላ ዓይነት ናይ ኣጋ ሞት ባህጊ ዝመስሉ ንህዝቡ ዝቶኻቱኹ ስጉምታት ይወስድ ስለዘሎ ተለኻኺምካ ንምጥፋእ ብዝብል ሕንጻጽ ኣብ ዝመጽእ እዋን ክወስዶ ዝኽእል ስጉምቲ ግን እቲ መራሒ ጥራይ ንበይኑ ዝፈልጦ ምስጢር እዩ። ሓደ ደው ከምዘይብል ተረጋጊጹ ዘሎ ብሕጂ ውን ዝቕጽል ኩናት ግን ኣሎ፥ ንሱ ድማ እቲ መራሒ ሃገር ኣብ ልዕሊ ገዛእ ህዝቡ ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ መንእሰያት ኣዊጅዎ ዘሎ ዘሰቕቕ ኩናት እዩ።

መንእሰያት ኤርትራ ግዳያት ዘይውዳእ ዝሑል ኩናት

ናይ መንእሰያት ኤርትራ ሞት ሓለፋ ዘሕዝን ጉዳይ እዩ። እዞም ንጹሃት ሰባት ምንባር ተኸሊኦም ከይኣክሎም፥ ካብቲ ምንባር ዝተኸልእዎ ሰፈር ናብቲ ክነብሩ ድዮም ከይነብሩ ከይፈለጡ ሃጽ ዝብልዎ በረኻታት ውን ምብራር ተኸሊኦም ይሳቐዩ ኣለዉ። ብዶብ እንተፈተኑ ብጥይት ኣሕዋቶም እንግደዖኦም ተበጂሉ ክወድቁ፥ ተኣምር ኮይኑ ካብ ጥይት ተወጹ ድማ ኣብ በረኻታት ሊብያ ብጽምእን ሸፋቱን ክዝሕዝሑ፥ ካብዚ ውን ተኣምር ኮይኑ እንተሰጊሮም ድማ ኣብ ማእከላይ ባሕርታት ብኣማኢት ይሃልቁ ኣለዉ።

እቶም ኣሕዋቶም ክንሶም ‘ቶክሱሎም’ ተባሂሎም ስለዝተኣዘዙ ዝቱኩሱሎምን ዝቐትልዎምን ዘለዉ ኣሕዋቶም ውን፥ በቲ ተገዲዶም ዝገበርዎ ድቃስ ለይቲ ስኢኖም ክብህርሩ ክሓድሩ፥ በቲ ሓደ ወገን ድማ ካብ ፊቶም ብዝገጥሞም ሰራዊት ኢትዮጲያ ናይ ሞት ጽዋእ ክቕበሉ ተካል ህይወት ይሓልፉ ኣለዉ።

እዞም መንእሰያት ደቂ 18 – 19 እንተኾይኖም ኣብ እዋን ዶባዊ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጲያን ዝተወልዱ እዮም ማለት እዩ። እዞም መንእሰያት እንታይ እዮም በዲሎም። ምእንቲ ውሑዳት ኣብቲ ምግዳፉ ዝኣበዩ ስልጣን ክጸንሑ ኣብ ኩናት ተወሊዶም፥ ኣብ ኩናት ዓብዮም፥ ብኹናት ህይወቶም ይሓልፍ ኣሎ። ሓንቲ መዓልቲ ከም ህጻናት ከይ ሓንቀቁ፥ ከም መንእሰያት ንእስነቶም ከይረኣዩ፥ ንናይ ሓደ ሰብኣይ ዊንታን ባህግን ብጥይት ሓው፥ ብኻራ በደዊን፥ ብወቕዒ ሳሃራታት፥ ብማዕበል ባሕርታት ሬሰኦም ኣብ ፈቐድኡ ይዝርጋሕ ኣሎ።

እንታይ ይገበር

እዘን ክብርን ማዕርግን ዝግበአን ኣዴታት ፥ ብጓሂን ብስጭትን መዓንጠአን ይሓርር ኣሎ። እንታይ ኣቢሰን እየን ኣዴታት ኤርትራ ፍርቂ ዕድሚኤን እህህ ክብላ ዝሓልፋኦ ዘለዋ። ክሳብ መዓስ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዓንኬል ዘይነጽፍ ስቅያት ክነብር – ክሳብ መዓስ እዩ ኸ! ከምዚ ኢሉ ክቕጽል?

እዞም ትማሊ ኣብ ዶባት እንተስ ክሰግሩ እንተስ ኣብቲ ውግእ ዝጥፍኡ መንእሰያት፥ ኣሕዋቶም፥ ኣቦታቶም ምናልባት ውን ኣቦሓጎታቶም ናይ ትማሊ ስዉኣት እዮም። ብርግጽ ድማ ወለዶም፥ ደቆም መታን ንሶም ዝኸርተትዎ ከይክርትቱ፥ ንሶም ዝሰኣንዎ ከይስእኑ እዮም ወዲቆም – እምበር ካብቲ ዝተቓለስዎ ፋሽሽትነት ዝከፍእ ፋሽሽትነት ንደቆም ንኽፈጥሩ ኣይነበረን።

እዛ ሃገር ይኣክል ዝብለላ ጅግናን ጀጋኑን ተቋምት ኣላ። እዛ ውጽዕቲ ኣደ ምስ ደቃ ዘድሕና ትደሊ ኣላ። እዛ ሃገር ከምዚ ኢልካ ምንባር ሞትዩ ኣድህዩ በጃ ዝኾነላ ክትርኢ ትልምን ኣላ። ሓደ ሰብኣይ ከመይ ኢሉ እዩ ንሚልዮናት እንኸውን ህዝቢ ምስ ዝተፈተኑን ዝሰዓሩን ጀጋኑና ኣንበርኪኹ ዝገርፍና ዘሎ ኢሉ ህዝቢ ይሓትት ኣሎ። እዚ ሕቶ ንኹላትና እዩ። እዚ ሕቶ ንሓይልታት ምክልካል ኤርትራ፥ ብፍላይ ድማ ነቶም ንፍትሕን ሰላምን፥ ሰባት ቀቢርኩም ዝመጻኹም እዩ። ብደውኩም እዚ ብደዐ እንተቐጺሉ፥ ኣብ ቅድሚ ዓይንኹም ወለዶታት እንተጸኒቶም፥ ብስጭት ናይቶም ደፊንኩሞም ዝመጻኹም ስዉኣት ሓይኹ ክበልዓኩም እዩ።

    Print       Email

You might also like...

_106539_eritrea300

ንኡስ ምልክታት ናዕቢ ኣብ ሰራዊት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ

Read More →