Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ሕቶ ህዝቢ ሕጂ እውን ሕቶ መሰል ኢዩ!

By   /  May 3, 2016  /  Comments Off on ሕቶ ህዝቢ ሕጂ እውን ሕቶ መሰል ኢዩ!

    Print       Email

human rightsሕቶ መሰል፡ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ጸቕጥን ሓይልን፡ ፈጺሙ ዘይዕገት ሕቶ ሙዃኑ፡ ንታሪኽ ህዝባዊ ብረታዊ ቓተጋድሎና ሓዊስካ፡ ኣብ ብዙሕ ሓርነታዊ ምንቅስቓስ ዓለምና ዝተረጋገጸ ሓቂ ኢዩ። ሕቶ መሰል፡ ሕቶ ሰባዊ ባህርን ትዕድልትን፣ ሕቶ ውልቃዊ ናጽነትን ሓርነትን፣ ሕቶ ክብረትን መንነትን እዩ።

እቶም መሰል ዝረግጹን ዝጸቕጡን ሓይልትታ፡ ንሕቶ መሰል ሓንሳብ ከም ጥሩፍ ዓንዳሪ ሕቶ፣ ካልእ ሳዕ ከም ዝንቡዕ ጸጋማዊ ጠለብ፣ ንሓንሳብ ከም ውሽጣዊ ሓንካሪ ውዲት እናምሰሉ ዝተፈላለየ ሕብሪ ኪቐብኡዎን ቃሕ ዝበሎም ኣስማት ከጠምቑዎን ምርኣይን ምስማዕን ልሙድ ኢዩ።

እዛ ፍጡር ወዲ ኣዳም፡ ብሰባዊ ፍጥረቱ ጥራሕ እተዋህበቶ፡ ማንም ሓይሊ ኪግህሳ ከራኽሳን ዘይትግባእ ፍልማዊት ሰባዊት መሰል፡ ናይ ነፍሲ ወከፍ ውልቀ ፍጡር ናጻን ዘይትገሃስን መሰል እያ። ኩሎም ደቂ ሰባት ብናጽነት ስለዝተወልዱ ማዕረ መሰልን ክብርን ከምዝግበኦም፣ ምስትውዓልን ሕልናን ዝተዓደሎም ፍጡራት ስለዝኾኑ ከኣ፡ ንሓድሕዶም ብሕውነታዊ መንፈስን ምክብባርን ኪተሓላላዩ ምእንቲ እተዋህበቶም መሰል እውን ኢያ።

ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ ዘርኡን ዓሌቱን፣ ሕብሩን መልክዑን፣ ጾታኡን እምነቱን፣ ቛንቁኡን ሃይማኖቱን፣ ሃብቱን ትውልዱን፣ ብሄሩን መበቆሉን ብዘየገድስ፡ በዛ መሰል እዚኣ ኪኽበር ከምዝግበኦ፣ ብፖለቲካዊ ጸግዑ ኮነ ሃይማኖታዊ እምነቱ፡ ወይ እውን ብኻልእ ውልቃዊ ኣረኣእያኡ፣ ኣድልዎ ከይግበረሉ እተውሕሶ መሰል እውን ኢያ።

ስለዝኾነ ዝኾነ ይኹን ሓይሊ፡ መንግስቲ ኮነ ጉጅለ ወይ ውልቀ ሰብ፡ ነዚ መሰልዚ ኪግህሶን ከራኽሶን ፈጺሙ ኣይግባእን እዩ። ይኹን እምበር እዛ እንነብረላ ዘለና ዓለም፡ ሓይልታት ረብሓ ብቐጻሊ ዚቆራቖሱላ፣ ዝዋጉኡላን ዝዳመዩላን፣ ዝካሰሱላን ዝወናጀሉላ፣ ዝሞጓጎሱላን ዝሻረኹላን ዓለም ብሙዃና፡ ኣብ ክልቲኡ ደምበ፡ ደምበ ምልክን ደምበ ዲሞክራስን ካብተን ሓያላትን ተፈራሕትን ሃገራት ጀሚርካ፡ ኪሳዕ እተን ዝደቐቓን ዝሓመቓን ስርዓታት ነዛ ፈጺማ ኪትገሃስ ዘይግብኣ ሰባዊት መሰል ወዲ ሰብ ኪግህሰኣን ከፍርሰኣን ይረኣያ። እቲ ሓደ ዝዓበይን ፍልልይ ግን፡ ኣብቲ ደምበ ዲሞክራሲ ብዝተጋህሰ መሰልካ ኣቤት ኪትብል ዝከኣል ኪኸውን እንከሎ፡ ኣብቲ ሓደ ደምበ ግን ሰማዒ ዘይምህላዉ ኢዩ።

ምልካዊ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኣብቲ ምስ ማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገር ዝገብሮ ቃለ-መሕትት፡ ኣጻብዕቱ ናብ ጎረባብትን ሓያላን ሃገራት ዓለምና ብምውጥዋጥ ነዚ ስነ-ሓሳብ’ዚ፡ ብቐጻሊ እዩ ዝምድረሉ። ነቲ ኣብ ካልኦት ሃገራትን አህዛብን፡ ከም መሰል ቅቡል ክኸውን ዘለዎን ዝነበሮን መባእታዊ መሰላት ግን፡ ኣብቲ ንሱ ን25 ዓመታት ረጊጹን ዓምጺጹን ሒዙዎ ዘሎ ህዝቢ ክትግበርን ክኽበርን ከምዝግባእ ሓሲቡሉ ኣይፈልጥን – ክሓስበሉ እውን ኣይደልን እዩ።

ብዛዕባ ፖለቲካውን ቁጠባዉን ኩነታት ጎረባብትናን ዞባናን ክዛረብ እንከሎ ግን፡ “ ” ዜጋታት መባእታዊ መሰሎም እንተተጋሂሱ፣ ካብ ቁጠባውን ፖለቲካውን ኩነታት ሃገሮም እንተተገሊሎም፣ ኣብ ገዛእ ሃገሮም ከም ካልኣይን ሳልሳይን ዜጋታት እንተተቖጺሮም፡ ቅሬታኦም ክውህለል እጸንሕ እሞ ከምዚ ኣብ

ዝተፈላለየ ከባቢታት ዓለምና ዝረኣናዮ ፍኑው ህዝባዊ ነትጒ የምርሕ።” ይብል።

እንተኾነ፡ ርእሰ ብሄር ኤርትራ ኣብ ጎደብኡን ጎረባብቱን ዝህሉ በሰር እምበር ኣብ ዓይኑ ዘሎ ጉንዲ ክርኢ ስለዘከኣለ፡ እዚ ክውንነት እዚ፡ ኣብ ኤርትራ ከጋጥም ከምዝኽእልን ቅድሚ እቲ ዝፍራሕ ሓደጋ ምምጽኡ ከኣ፡ ሕሉፍን ህሉውን ኩነታት ገምጊሙ፡ ቅሬታ ክፈጥር ይኽእል’ዩ ንዝብሎ ግህሰታት ከዐርን ከመሓይሽን ፈቲኑ ኣይፈልጥን፤ ከምኡ ከምዘድሊ እውን ዝሓስበሉ ኣይመስልን። ስለዝኾ፡ ወትሩ፡ ከም ሰገን ርእሱ ኣብ ሑጻ ቀቢሩ፡ ሓጢኣት ስርዓቱ፡ ንኣመሪካን መሻርኽታን ከሰክምን፡ ንመራሕትን ጎረባብትን ሃገራት፡ ንገሊኦም ብኽድምና ንገሊኦም ብግርህና ጠቓቒኑ ነብሱ ብምንጻህ፡ ዝዋውዕ ጽድቂ ኣሲሩ ክፈላሰፍ 25 ዓመታት ዕድል ህዝብን ሃገርን ሓምሺሹ ኣሎ።

ክሳብ ሕጂ ከኣ፡ ብዛዕባ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዘገድሶ እዋናዊ ጉዳያት፡ –

ብዛዕባ እቲ ኣብ ክልቲኡ ጉባኤታት ሓርነታዊ ቓልስና ንዝጸደቐ ምምስራት ቅዋማዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስትን ምምስራት ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓትን፡ ምርኩስ ብምግባር ፡ ኣብ 1994 ሳልሳይ ውድባዊ ጉባኤ፡ ዝጸደቐ፡ ንመንፈስ ሓርነታዊ ውድባዊ ጉባኤታትና ብዘየሻሙ ንጹር ቃላት ዘስፈረ ሃገራዊ ቻርተር፡

  • ብዛዕባ እቲ ኣብ 1997 ብሃገራዊ ባይቶ ጸዲቑ ከብቅዕ፡ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ሕጋዊ ስልጣንን ሓላፍነትን ኣብ ጽምብል ናጽነት 2013 ምማቱ ዝተነግረናን ኣምሳይኡ ክንደፍ እዩ ዝተባህለ ቅዋምን፤
  • ብዛዕባ እቶም ለውጢ ስለዝሓተቱ ጥራሕ ኣብ 2001 ብዓመጽ ዝተኣስሩን፡ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ንቡርን ሕጋውን መስርሕ ፍርዲ ክሳብ ሕጂ ሞቶሞን ሃለዋቶምን ዘይፍለጥ፡ ተሰዊሮም ዘለው፡ ሚንስተራትን ጀነራላትን መራሕቲመንግስትን ግንባርን ገዳይም ተጋደልትን፤
  • ብዛዕባ እተን፡ መራኸቢ ብዙሓን መንግስቲ፡ ጋዜጣን ሬድዮን መሰል ዝነፈገኦ ርእይቶን ሓሳብን እዞም መራሕቲ ብምቕራብ ሞያዊ ግዴተአን ብምፍጻመን ጥራሕ ዝተኣገዳን መራሕተን ዝተኣስሩወን ጋዜጣታት ብሕቲ፤
  • ብዛዕባ እቶም ካብ ጽባሕ ናጽነት ኣትሒዞም ብዝተፈላለየ ምኽንያት ምስ ተኣስሩ፡ ብዘይ ንቡር መስርሕ ፍርዲ ኣብዚኣ ኣተው ከይተባህሉ ዝተሸርቡ ኣብ ልዕልን ትሕትን ምድሪ። ኣብ ፈቐዶ ሰናጭሮ ተቐይዶም ዘለው እሱራት ዜጋታት፤
  • ብዛዕባ እቲ ብሕሱም ምሕደራን ደረት ኣልቦ ሃገራዊ ኣግልግሎትን ግዱድ ባርነትን ተደፊኡ፡ ካብ ሃገሩ ብቓፍላይ ንስደት ዝውሕዝን ኣብ ጉዕዞ ስደቱ ዘጋጥሞ ዘሎ ዘስካሕክሕ ግፍዕን፤
  • ብዛዕባ ኣዚዩ ሳዕሪሩን ደረት ሰጊሩን ዘሎ ጉቦን ምጥፍፋእን ፖለቲካዊ ብልሽውናን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ፤
  • ብዛዕባ ኩሉ ዓይነት ግህሰታት መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላትን ካልእ መወዳእታ ዘይብሉ ሕቶታት ኪንዝትየላ ይግባእ ነይሩ።

አህዛብ፡ ብውሽጣዊ ኮነ ግዳማዊ ገዛኢ ምስዝርገጹን ምስዝጉዕጸጹን፡ ካብቲ በስገዳድ ዝተጻዕኖም መስገደል ዓመጽ ክናገፉ ከምዝቃወሙ፣ እቶም ተቓውሞ ህዝቢ ከም ሓውን ኣስሓይታን ዘፍርሖም ዓመጽቲ ገዛእትን መለኽቲ ደቀባትን፡ ከምቲ ህዝብና፡ ትማሊ፡ ኣብ መግዛእቲ ባዕዲ ዝተመኮሮን፡ ሎሚ ከኣ ኣብ መግዛእቲ ደቁ ዝርእዮን ዘሎ ዓመጾም ከምዘዛይዱን ግፍዕታቶም ከምዘሐይሉን፣ ጸቕጥን ግፍዕን ዝመረሮ ሓፋሽ ሓፋሽ ህዝቢ ከኣ ካብቲ ጸቕጢ ንምግልጋል መገዲ ሓርነት ከምዘናዲ ብክልሰ ሓሳብ ዘይኮነ ብግብሪ ዝተመኮርና ህዝቢ ኢና። ስለዝኾነ ፡ ምናልባት ግዜ ክበልዕን ዋጋ ክሓትትን ይኽእል ይኸውን እምበር፡ እትረፍ እዚ ብኹለንትናእይ ብህዝቢተጸሊኡን ተፈንፊኑን ዘሎ ዓማጺ ጉጅለ ምልኪ፡ ዝኾነ ይኹን ዝተራቐቐ ሓይልን መሳርሕን ኣለኒ ዝብል ዓማጺ ሓይሊ፡ ብቕልጽምን ድምጽን ህዝቢ ከምዝጽረጉ ሰውራታት ዓለምን ሰውራናን፡ ህዝባዊ ምልዕዓል ጽድያ ዓረብ ጎረባብትናን ዓቢ ምስክር እዩ። ሕጂ እውን እንተኾነ ሕቶ ህዝቢ ሕቶ መሰል ስለዝኾነ፡ መሰሉ ዝተረግጸን ዝተነፍገን ህዝቢ ከኣ ቀሲኑን ደቂሱን ስለዘይሓድር፡ እዚ ብሕሉፍ ትዕቢት ሰኺሩ፡ ንመላእ ህዝብን ሃገርን ከም ውልቃዊ ዋኒኑ ቖጺሩ ዘሳቒ ዘሎ ስርዓት፡ ዕድመ ስልጣኑ ዘብቅዓሉ እዋን ርሑቕ ኣይክኸውንን እዩ።

 

    Print       Email

You might also like...

ሃንደበታዊ ምቅይያር ኣዘዝቲ በራጊድን ቦጦሎኒታትን ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ይካየድ ምህላዉ ተሓቢሩ።

Read More →