Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ፍልልያት ምንጪ ዓወት ጥራይ ክኾኑ ዝፈቅድ ሃገራዊ ባህልና ኣብ 25 ናይ ናጽነት ዓመታቱ!

By   /  April 28, 2016  /  Comments Off on ፍልልያት ምንጪ ዓወት ጥራይ ክኾኑ ዝፈቅድ ሃገራዊ ባህልና ኣብ 25 ናይ ናጽነት ዓመታቱ!

    Print       Email

25 ሎጎ
ህዝቢ ኤርትራ ፣ ንተጠናናጊን ተወራራሲን መስገደላት መግዛእቲ እንዳሰገረ ከም ሓደ ልዑልን ወናንኒ ፍሉጥ መንነትን ዝኾነ ህዝቢ ዘቐጽሎ ዘሎ ቀንዲ ምኽንያት፣  እቲ ዘይንደልን ንዉልቃውነት ከሪሁ ሓባራዊ ረብሓ ዘናዲን ክቡር ናይ ምንብባር ባህሉ እዩ። እዚ ክቡር ባህሊ ብዘየሰልክዩ ናይ ኣነባብራ ልምድታታት  ዝተገዝአ ብምዃኑ ድማ  ብጸቕጥን ወቕትን ከይተባወዘ ጸኒዑ ይቕጽል ኣሎ።

እዚ ክቡር ባህሊ’ዚ፣ ኣብ ውሽጢ’ዘን ካብ ውሽጢ እንዳተገዛእና በጺሕናየን ዘሎና  25 ዓመታት ናጽነት ኣብ ከመይ ደረጃ ኣሎ፧ እቲ ንኽብረትናን ልዕልናናን ከንዉሕስ  ፈልሚናዮ ድሕሪ ልዕሊ ርብዒ ዘመን ዝተዓወትናሉ ቃልሲ ንሕርነት ጨውዩ ዘጋፍዓና ዘሎ ጉጅለ፣ ነዚ ክቡር ባህሊ እዚ ንምጽናት ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 25 ዓመታት እንታይ ገበረ፧ ስምዒታት እንዳን ወገንን ገሲጹ ፍልልያት ምንጪ ዓወት ጥራይ ክኾኑ ዝፈቅድ ሃገራዊ ባህልና ምስ’ዚ ኩሉ መሰናኽላት ኣበየናይ ደረጃ ይርከብ፧ እዚ ካብ ጥንቲ ዝተዋህለለ ናይ ምንብባር ባህሊን ልምድን ህዝቢ ኤርትራ ንእዋናዊ ፖለቲካዊ ባህሩ ብከመይ ይጸልዎ ኣሎ፣ ብጥቅላሉ ልዕልቲ-ሃገር ክንዉንን፣ ካብ ምጅማር ክሳዕ እዚ እዋን ንምብታንና ዝህንጠዩ መግዛእትታትን ስርዓታትን ጼርና ልዕልናናን መንነትናን ክንዕቅብ ዘኽኣለና ባህሊ ድሕሪ 25 ዓመታት ናጽነት ከመይ ኣሎ፧

ስዉር ዕላማኡ ሓንጊጡ  ኣብ ዝባን ሓቀኛ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ተሓዚሉ ዝመጸ ጉጅለ ህግደፍ ፥ ነቲ ክሰርዖ ዝመደበ ምልኪ ንምኩዋን ካብ ፈለማ 1980ታት ጀሚሩ ንባህሊን ልምድታትን ማሕበረሰባት ኤርትራ ብዝተወደበ መልክዕ ከጽንዖ እዩ ተራእዩ። ኣብ ሞንጎ ብሄራት ኤርትራ ፍልልያት ብኸመይ ክጋፋሕ ይከኣል፥ ኣብ ሞንጎ ዓዲ እገለን ዓዲ እገለን ዝተረስዐ ናይ መሬት ይዂን ካልእ ዘይምርድዳእ ብኸመይ ይበራበር፥ ብልምዲ ዝስረሓሉ ዝነበረ ደሞክራስያዊ ኣነባብራን ነቲ ኣነባብራ ዝመርሑ  ባህርያውያን ሕግታት ንምፍራሶም ዘኽእሉ ኣማራጺታት እንታዎት እዮም ፤ ብሓፈሻ – ነቲ ጥንቲ ዝፋልማዩ ናይ ምክብባር፣ ምትእምማን፣ ምምልላእ፣ ምትሕልላይ፣ ከምኡዉን ናይ ምትሕልላቕ ባህሪ ህዝቢ ኤርትራ ቀቲልካ ምልክን በደልን እንዳተሰርዐን ወገኑን ሓዉን እንዳተገድዐን ዕዝም ብዝብል ህዝቢ ንምትካኡ ዘኽእሉ ሜላታት ንምርካብ ነዊሕ ተሰሪሑ።

መሰረታዊ ዕላማ ናይ’ዞም መጽናዕትታን ነዞም መጽናዕትታት ዝመርሑ መደባትን ናብ ድሕሪ ናጽነት ዘመልከቱ እዮም። ጉጅለ ህግደፍ ነቲ ኣብ ዝተበራረየ ባዕዳዊ መግዛእቲ ተርኒዑ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ድማ ጥርዙ ዘነጸረ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ካብ ፈለማ ዓመታት ናጽነት ክቕተል ኣለዎ ዝብል መደብ እዩ ነይርዎ። ምኽንያቱ ክቡር ልምድን ባህሊን ህዝቢ ኤርትራ በቲ ኣብ 30 ዓመታት ቃልሱ ዓጸፋ ዘዋህለሎ ዉሁድ ሃገራዊ መንፈስ ስለዝተደገፈ፣ ምልኪን መለኽቲን ኣብ መሬትን ፖለቲካዊ ሂወትን ኤርትራ ባይታ ክረኽቡ ዝከኣል ስለዘይኮነ።

እምበኣር እዚ ክቡርን ነዊሕ መስገደል ሓሊፉ ዝተረረን ባህሊ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓጺር እዋን ክዓኑ እንተደኣ ኮይኑ፥ ፈለማ ነቲ ሃገራዊ ባህሊ ክወርስ ተራኡ ዝነበረ መንእሰይ ወለዶ ምርሓቕን ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ ቀጽሪ ምእታዉን ዝብል መደብ ክትግበር ኣለዎ። ኮይኑ ድማ ነቲ ኣብ ዓንቀጽ 3 (2) ኣዋጅ ቁጽሪ 37/ 1993 ዝቖመ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝመርሕ ዝነበረን ጉጅለ ህግደፍ ሻቡ ኣዋጅ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዊጁ ንዘሎ መንእሰይ ናብ መዓስከር ሳዋ  ከርሕቖ ጀሚሩ። ቅድሚ እቲ ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዋጅ እዉን  ፥ ካብ ምዝማም 1991 ክሳዕ ምዝዛም 1993 ካበየ ከባቢታት ሃገር ተወሲዶም ዝተሰወሩ ኣሽሓት መንእሰያት ኣለዉ። ጉጅለ ህግደፍ  ዓዲ ካብ ዝኣቱ ኣብ ልዕሊ መንእሰያትና ወራር ምእዋጁ እምበኣር እቲ ንኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብን ደዉ ኣቢሉ ዘቐጸላ ዘይንደል ሃገራዊ ባህሊ ብንኡስ ወለዶ ከይዉረስን ቀጻልነት ከይህልዎን ካብ ዝብል ሓሳብ እዩ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ድማ እቲ ጉጅለ፣ መንእሰያት ተማሃሮ ኣብ’ቲ ክብሪ ወለዲን ሕብረተሰብን ዝግንዘቡሉ ዕድሜኦም ካልኣይ ደረጃ ውድእ ምስ ኣበሉ ናብ መዓስከራት እንዳወሰደ ዝተመስረሐ ጉጅለኣዊ ባህሉ ጥራይ ክቐስሙ ዝገብር ዘሎ።

ሓቊፉ ዘይፍኑ፣ ለጊሱ ዘይቅበል፣ ረኺቡ ዝካፈል፣ ብዱልን ተበዳሊን ቅድሚ ናብ ፍርዲ ናብ ዕርቂ ዝደፍእ፣ ወገኑ ክጒዳእ ሆ! ወገኑ ክብድል ዓገብ! ዝብል፣ ንክብረትን ብሕትዉናን ወገናቱ ቀዳምነት ሂቡ ኣብ ሓባራዊ ስራሕን ረብሓን ዝዓስል፣ ጎረባብቱ ጽቡቕ ተረኸቡ ከምናቶም ዝምነ ሓማቕ ተጎኖፎም ደሓኖም ዝህንጠ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንሓደስቲ ወለዶ ናጽነት እዞም ልምድታት ከዉርስ እቲ ዝነኣሰ ዕድል’ኳ ኣይረኸበን ። ደቁ እኽል ምስ በሉ ካብ ዓይኑ ክርሕቕዎ፥ ብዝተወስዱዎ ክጠፍኡ፥ ገዛኢ ገዚፉዎም ካብ ሃገር ክሃድሙ ደኣ ይርኢ ኣሎ።

ጉጅለ ህግደፍ ነዞም ክቡራት ልምድታት ኤርትራዊ ባህሊ ብግቡእ ተገንዚቡ ንሓለዋኦምን ቀጻልነቶምን  ድዉ ዝብል ሃገራዊ ሕጊ ማለት ቁዋም ክሳዕ እዛ እዋን ቀቲሉ ምህላዉ እዉን ካልእ ኣብነት እዩ። “ዓንቀጽ-7” ናይ’ቲ ብመሰጋገሪ ባይቶ ጸዲቚ ንተግባር እንዳተቓረበ በዚ ጉጅለ ዝተዓጽወ ቁዋም  ከምዚ ይብል፣ “ምስ ሃይማኖት ህዝቢ ኤርትራ ዜተኣሳሰሩ መለኮታዊ እምነታት፡ ስሩጽ ባህልታትን ልምዲታትን ከም ምንጪሕጊ ኮይኖም፡ ብደረጃ ማእከልን ዞባን ዝወጹ ሕግታት ከኣ ኣብኡ ዜተሞርኮሱ ይኾኑ”። ኣዚ ማለት ቀጻልነትናን ስርርዕናን ከም ሃገርን ህዝቢን ኣብ ዝሰረጹ ባህልታትናን ልምድታትናን እዩ ዝንጸፍ። እዚ ግን ንጉጅለ ህግደፍ ሰይፊ ናብ ክሳድ’ዩ። ስለዝኾነ ድማ ን25 ዓመታት ኣብ’ዛ ናጽነትና ብመስዋእቲ ክዉን ዝገበረናላ ሃገር፣ ንሃገራዊ ባህልና ዘማእክል ንጹህን ኣኽባሪን ምሕደራ ተሳኢኑ ኣሎ።

ትምህርቲ ሓደ ካብ ዝሓየሉ መሳርያታት ንቐጻልነትን ሰርጽን ባህሊን ልምድን ሓደ ሕብረተሰብ እዩ።  ኣብ’ዚ ምዕቡል እዋን ሓለፋ ካልኦት እዋናት ክብርታትን ልምድታትን ሓደ ህዝቢ ብትምህርቲ እዩ ዝመሓላለፍ። እዚ ስለዝኾነ፣ ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝህሉ ስርዓተ ትምህርቲ – ክቡር ባህሊን ልምድን ህዝቢ እታ ሃገር ሰረቱ ከይከሰረ ንኽቕጽል፣ ከምኡ ድማ ተዋዳዳርነቱን እዋናውነቱን  ንኸዉሕስ ዘኽእል ስርዓት ክኸዉን ኣገዳሲ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ኣብ’ዘን ናይ 25 ዓመታት ዝደባለቖም ስርዓታት ትምህርቲ ግና ንጸኒሕ ኤርትራዊ ባህሊ ንምብላል ዘንቀዱን ምስ ዘይማሰሉና ባህልታት ጎዶቦ ብሓይሊ ከተሓናፍጹ ዝህቅኑን እዮም ኮይኖም ዘለዉ። ኣብዚ ዕዉሉም ዓለም ምስ ባህልታት ካልኦት ኣህዛብ ክትሳነ ኣገዳሲ እኳ እንተኾነ ፥ ዕላማ ጉጅለ ህግደፍ’ሲ ካልእ እዩ። ኣብ’ዘን 25 ዓመታት ናጽነት ትምህርቲ ዝቐሰመ ኤርትራዊ ወለዶ፣ ንባህልን ታሪኽን ህዝቡ ብዝምልከት ብዘይካ 9 ብሄራት ዝነብሩለን ከባቢታትን ታሪኻዊ ኣመጻጽኣአንን፤ ብዘይካ ኣብ መበል 21 ክፍለዘመን ኣብ ኤርትራ ዝተራእዩ ፖለቲካዊ ምዕባሌታት ንሱ’ውን ብኣዝዩ ንኡስን ቅዩድን መልክዑ፤ ብዘይካ ምጅማር ታሪኽ ብረታዊ ቃልሲን ፍሉጣት ወራራትን፣ ካልእ ትምህርታዊ ሓበሬታ ኣይተኸፍተሉን። ነጻነት ሓበሬታ ኣብ ዘይብላ ሃገር ክፉትን ንጹህን ስርዓተ ትምህርቲ ዘይሕሰብ እዩ። ስለዝኾነ ስሩጻት ባህልታትን ክቡራት ልምድታትን ህዝብና ብትምህርታዊ መዳይ ናብ ሕድሽ ወለዶ ምስግጋር ካብ ዘቋርጹ ድሮ 25 ዓመታት ተቖጺሩ ኣሎ ማለትዩ።

ሃይማኖታትና ኣብ ምሕላዉን ምቕጻልን ክቡራት ልምድታትና ዝህልዎም ተራ ልዑል ከምዝኾነ ካብ ቅድም ዝተገንዘበ ጉጅለ ህግደፍ’ውን፣  ንነጻነታት እምነት ናብ ጸቢብ ቦታ ካብ ዝዳጒኖም ነዊሕ ኮይኑ ኣሎ። ክብርታትካን ልምድታትካን መፈሳዊ ምእዘና ምስ ዝስእን ቀጻልነቱ ኣብ ሓደጋ እዩ ዝወድቕ። ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሃገር መንፈሳዊ ርግኣት እንተሰፊኑ ቀጻልነት ናይቲ ንምልኪን ዓሎቕን ከሪሁ ኣብ ፍትሒን ርትዒን ዝነብር ኤርትራዊ ባህሊ ዘዉሕስ ስለዝኸዉን ኩለን ሃይማኖታት ይንኣሳ ይዕበያ ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ ቀይዲ ኣእቲዩወን ኣሎ።

ኣምበኣር ነብስና ንሕተት!። ከምዚ ኢልና ንሕተት!። “ንምንታይ ኢና ኣብ ነዊሕ ጉዕዞ ታሪኽ ምሳና ዝጸንዐትን መንነትና እትልግስን ሃገር ከላትና ፋሕ ንብልን በብዝኸድናዮ ዘይንምለስን  ዘሎና፧” “ንምንታይ ኢና ከም ህዝቢ ሓንቲ ሃገር ጥራይ ዘይኮ ከም ኣሕዋት ሓንቲ ስድራ ዝእክብ ክቡር ሃገራዊ ባህልና ንስእኖ ዘሎና፧” “ሰብኣዊ ክብረት ሓለፋ ካልኦት ጠሚቱ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ደዉ ዝብል ሃብታም ኣመሓድራና ብመን ተሰሪቚ እዩ ሕጂ ኣምለኽቲ ሓደ ኣብ ዝጸበበ ዓንኬል ምሕደራ ኮይኑ ዝገዝእ ጉጅለ ንኸዉን ዘሎና፧” “ፍልልያት ከም ብልጭታት ገይሩ ዝቕበል ባህልና ሕጂ ንምንታይ ጉጅለ ህግደፍ ብዝዘርኦም ከይስታት ይገማማዕ ኣሎ፧” “ብከመይ ኢና ኣሕዋትና፣ኣሕትና፣ ስድራና፣ ደቂናን ብጾትናን እንዳደመዩን እንዳተሞቚሑን ንዕዘም ዘሎና፧” “ወረ እንታይ ኮይና ኢና ሙቱ ተተባሃልና ንመዉት፣ ተኾርሞዩ እንተተባሃልና ድማ ሰገጥ ዘይንብል ዘሎና፧” ንሕተት እስኪ!! ። ነፍሲወከፍና ክንሓቶን ክንምልሶን ነዊሕ ግዜ፣ ተግባራዊ ፍታሕ ክንረኽበሉ ድማ ገዚፍ ትብዓት ይጽበየና ኣሎ። ነዚ ድሉዋት እንተደኣ ኮይንና ድማ፣ ኣብ ውሽጢ’ዘን 25 ዓመታት ናጽነት ብሓይሊ ዝተወስደ ስሩጽ ባህልና መሊስና ነቶም ከም’ቲ ንኣማቲ ዓመታት ዘጻንሑና፣ ንኣእላፍ መጻእቲ ዓመታት’ውን ከሳሲዩና ዝኾኑ ክቡራት ልምድታት ዳግም ወነንቶም ኮይና ካብ ጥፍኣት ክንምለስ ኢና።

    Print       Email

You might also like...

mideast

ሓድሽ ዓለማዊን ዞባውን ስርዓት (order)፤ ንኤርትራ ብኸመይ ይጸልዋ ኣሎ።

Read More →