Loading...
You are here:  Home  >  Columns  >  Current Article

ውዱቕ ፖለቲካ ንውድቀት ሃገር

By   /  April 27, 2016  /  Comments Off on ውዱቕ ፖለቲካ ንውድቀት ሃገር

    Print       Email

constitutionoferitreaፖለቲካዊ ውድቀት ህግደፍ ብብዙሕ መገድታት ክግለጽ ዝኽእል’ኳ እንተዀነ፡ እቶም መሰረት ዝዀንዎ ዓበይቲ መኽንያታት ሒደት’ዮም። ዘይቅዋማዊ ኣካይዳ፡ ምስ ህዝቢ ዘተኣሳስር ዕላማ ምስኣን፡ ከምኡ’ውን መንግስቲ ኣብ ዕዳጋ ዝገብሮ ኣዕናዊ ምትእትታው እዮም። እዞም ዝተጠቕሱ ሰለተ ቀንዲ ኣርእስትታት ብፍላጥ ተመዲቦም ይኹን ሰኣን ክእለት እናተደራረቡ ንብምሉኡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጸገማት ይሓቝፍዎ።

ፖለቲካዊ ውድቀት መንግስታት ብኣዕናዊ ኣገባብ ኣካይዳ ዝስዕብ፡ ካብ ዘየድሊ ምትእትታው፡ ልኡምነት ዘስዕቦ ጠቓሚ ስጉምቲ ዘይምውሳድ ዘስዕብ ልምሰት፡ ወይ ብኽልቲኡ መኽንያታት ዝስዕብ’ዩ። ነቲ መንግስቲ ዘቝሙ ሰባትን ጉጅለታትን ኣብቲ ዝገጥሞም ውሁብ ኩነታት ንነገራት ብርግኣት ከቐጽሉ ምስዘይክእሉ ፖለቲካዊ ውድቀት የጋጥሞም። ደቀቕቲ ክሕሰቡ ዝኽእሉ ፖለቲካዊ ውድቀታት ንዝዀነ ይኹን ምሕደራ ኸጋጥምዎ ዝኽእሉ’ኳ እንተዀኑ፡ ኣብ ውልቃዊ ረብሓ መሪሕነት ዝምርኰስ ኣመራርሓ ካብ ዕላማታት ህዝቢ ወጻኢ ዝኸይድ ኣገባብ ኣኸቲሉ ውዒሉ ሓዲሩ ውድቀት መንግስታት የስዕብ።

ቀዳማይ ውድቀት ህግደፍ ንገዛእ ርእሱ ከም ሞግዚት ህዝብን ሃገርን ብምቕራብ፡ ንቕዋም ጥሒሱ፡ ህዝቢ ድምጹ ተዓፊኑ፡ መደባቱ ተሰናኺሉ፡ ብዝተባህሎ ክኸይድ ተገዲዱ ኣብ ዝናበረሉ ሃገር፡ ብሱታፌ ኩሉ ዜጋ ኽህረም ዝግብኦ ሸቶታት ከተመዝግብ ምፍታን’ዩ። ነዚ ዘስዕብ- ጉጅለታት ወይ ውልቀሰባት ምስ ገዛእ ህዝቦም ኣብ ኣንነታዊ ውድድር ኣትዮም፡ ዝገብርዎ ዘበለ ሓይሎም ንምርኣይ እምበር፡ ሓባራዊ ዕላማ ዘየማእክል ምስዝኸውን’ዩ።

ስስዕቲ ስልጣንን ገንዘብን ዝመርሖ ኣካይዳ፡ ኣብቲ ሃገር ንዝርከብ ዘበለ ሓይሊ ውሳኔ፡ ፍልጠት፡ ፍቓድ፡ ሃብትን ክትውንን ምድላይ የስዕብ። እዚ ምስዘይከውን እቲ ኩለንትናዊ ገጽታታት ህዝብን ሃገርን ክውንን ዝደሊ ጉጅለ፡ ውልቃዊ ምድንጋሩ ዝፈጠሮ ዕላማታት ክሃርም ኣይክእልን። በዚ መኽንያት እቲ ጉጅለ ካብ ውልቃዊ ኣተሓሳስባን ፍልጠትን ሰባት፡ ክሳብ ውልቃዊ መደባትን ጥሪትን ህዝቢ ክውንን ኣድላዪ ኰይኑ ይረኽቦ። ዝዀነ ይኹን መንግስቲ ዘቕውም ጉጅለ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ደረጃ ምስዝበጽሕ ብሓይሊ ብረት ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ዝክእል’ኳ እንተዀነ፡ ፖለቲካዊ ተቐባልነቱ ወዲቑ ይንዋሕ ይሕጸር ብጐነጽ ዝእለየሉ ግዜ ይጽበ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ጉጅለታት እቲ ፍቓድ ተኣዛዝነትን ሃብትን ሓፋሽ ንምስራቕ ዝጥቀሙሉ ሜላ ኣንጻር ዕላማኦም ተገምጢሉ ምስኣፍሸሎም፡ እቲ ዝተከስረ ተቐባልነቶም ብፍቓድ ክመልስዎ ስለዘይክእሉ፡ ዝያዳ ሓይሊ ዓመጽ እናተጠቐሙ ንኽሳራታቶም ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናባዝሕዎ ናብ ገደል ይጐዩ።

ፖለቲካዊ ውድቀት ክቕልቀል ከሎ፡ ብዙሕ ነገር ከይተበላሸወ ቅልጡፍ መተዓራረዪ ስጉምቲ እንተዘይተወዲሱ፡ ምስ ግዜ ተኽእሎ ተሓድሶታት ነቲ ጉጅለ ዝያዳ ሓደገኛ እናዀነ፡ ብህዝቢ ዝነበሮ ተቐባልነት ንምምላስ ዝገብሮ ጻዕሪ ገዲፉ፡ ህዝቢ ብጐነጽ ንኸይኣልዮ ክከላኸል፡ ኣብ ዝገመቶን ዝገጠሞን ስክፍታታት ተእሲሩ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ይርሳዕ። ካብ ከምዚ ዝበለ ደረጃ ውድቀት ንድሕሪት ዝዕረ ነገር ስለዘየለ፡ እቲ ጉጅለ ንዓቕሚ ለውጥን ተቓውሞን ሓፋሽ ኣቐዲሙ ኣድኪሙ፡ እቲ ዘይተርፍ መዓልቲ ውድቀቱ ኸናውሕ ምሉእ ዓቕሙን ጸጋታት ሃገርን የውፍር። ኣብ ምንዋሕ ግዜ፡ ህዝቢ በቲ ጉጅለ ማዕረ ኽንደይ ከምዝፍራሕን፡ ኩሉ ዘጋጠመ ዘበለ ኣካይዳ ነቲ ፍርሒ ንምኽዋልን፡ ንተኽእሎ ጽቡቕ ለውጢ ንምኽልካልን ምዃኑ ኣብ ዘስተውዕለሉ ደረጃ ፣ ዕምሪ ውዱቕ መንግስትነት የብቅዕ።

ቀንዲ ምልክት ውዱቓት መንግስታት ንነዊሕ ዘይጠመተ፡ ንዓበይቲ ጌጋታት ግዝያዊ መፍትሒታት እናቐረብካ፡ ምዕራይን ምዕናውን ናብ ዘይፈላለዩሉ ደረጃ ምስጓም’ዩ። በቶም ፖለቲካዊ ውድቀት ዘስዕቡ ናይ ኣተሓሳስባ ሕማማት ዝተጠቕዐ ዝዀነ ይኹን መንግስቲ ዝውንን ጉጅለ፡ ሕማሙ ናብ ክፋል’ቲ ሕብረተሰብ እናላገበ፡ እናደኸመ ይኸይድ። ንገዛእ ርእሱ ካብ ሕማሙ ኣሕውዩ እናሓየለ ኽነብር ዘብቅዕ ውኖ ስለዘይብሉ፡ እንኮ ኣማራጺኡ ንህዝቢ ካብ ድኻም መንግስቲ ዝኸፍእ ድኻም ብምሃብ፡ ሓያል መሲሉ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ይመርጽ። ምስቲ ዘሳጽዮ ሕማም ፖለቲካዊ ዑረት ዘለዎ ዝምድና ኣንነታዊ ስለዝዀነ፡ ኣብ ክንዲ ካብ ሕማሙ ዝገላገል፡ ንሕማሙ ከም ዝበለጸ ሓይሉ እናጠመተ፡ ንዝሞተ ሰብነት መንግስትነቱ ኣብ ዘይጸንዕ ኣዕኑድ እናደገፈ ከናብሮ ይፍትን።

ህዝብን ሃገርን ክጕዓዝዎ ዘድልዮምን ዝስዕብዎ መገድን ገዲፉ፡ ልዕሊ ዝተወሰነ ኣዋርሕ ብውልቃዊ ቃሕታ ውልቀሰባት ክምራሕ ዝግደድ መንግስቲ ካብቲ መዓልቲ’ቲ ንድሕሪት ብዘይካ ብጐነጻዊ ሓይሊ ብፍቓድ ህዝቢ ክጸንሕ ኣይክእልን’ዩ። መላኽነት ዝንቡዕ ኣተሓሳስባ ዘጥቅዖም ጉጅለታት፡ ዝያዳ ኣብ ውልቀሰባት ዝዘዘወ ምስዝኸውን እቲ ዘጋጥም ውድቀት ዝከፍአ ይኸውን። ንምምኽኻር ክምራሕ ዓቕሚ ዘየጥፍአ መንግስቲ፡ ኣብ ግጉይ ዕላማ ኣትዩ ሓፋሽ ኣብ ዝዕምጸሉ እዋን ከይተረፈ፡ ዝተወሰነ ጸጥታውን ዲፕሎማሲያውን ዓወታት፡ ስሕት ኢሉ’ውን ግዝያውያን ቁጠባውያን ዓወታት ከመዝግብ ይኽእል። ሓይሊ ዝተናወጸ ኣተሓሳስባ ዝክተል ውዱቕ መንግስቲ ኣብ ኢድ ውልቀሰባት ምስዝእከብ ግን እቲ ዝስዕብ ሓደጋን ዕንወትን ብዕጽፍታት ዝዓበየ ይኽውን።

ፖለቲካዊ ውድቀት መንግስታት ሓደ ኻብቶም ውድቀት ሃገራት ዘስዕቡ ረቛሕቲ’ዩ። ውድቀት ሃገራት ማለት፡ ሃገራት ንገዛእ መሬተን ክከላኸላሉ ዝግባእ ወተሃደራዊ ሓይሊ ምስዘይህልወን፡ ብስምምዕ ሓፋሽ እኩብ ሃገራዊ ውሳኔ ናይ ምብጻሕ ዓቕሚ ምስዘይህልወን፡ ህዝቢ ዘድልይዎ መሰረታውያን ኣገልግሎታት ክህብ ዝኽእል መንግስቲ ምስዘይህሉ፡ ምስ ካልኦት ሃገራት ከም ብቕዕትን ቅብልትን ሃገር ኰይና ክትነብር ዘይትኽእል ሃገር ምስእትኸውን’ዩ። ኣብ ኤርትራ ሓይልታት ምክልኻል ብምዱብ ዓማጺ ኣተሓሕዛ ከምቲ ዝተዓለመሎም ካብ ሃገር ብኣማኢት ኣሽሓት ስለዝገዓዙ፡ ህዝቢ ይኹን ወከልቲ ህዝብን ኣባላት ካቢነ ሚኒስተራትን ኣብ ሃገራዊ ውሳኔ ድምጺ ስለዘይብሎም፡ ህዝቢ ዘድልዮ ኣገልግሎታት ክረክብ ይትረፍ ዝነበሮ’ውን ይኽልከሎ ስለዘሎ ከምኡውን ኤርትራ ከም ሃገር ኣብ ኩለን ጐረባብታን ኣህጉራዊ ማሕበረሰብን ዝውክላ ብቑዕ መንግስቲ ዘይብላ ብምዃና ስለዝተነጸለት ኣብዚ እዋን ከም ዝወደቐት ሃገር ትቝጸር ኣላ።

መበገሲ ውድቀት ሃገር፡ ፖለቲካዊ ውድቀት ዘስዕቦ ውድቀት መንግስቲ’ዩ። ፖለቲካዊ ውድቀት ዘስዕብ እንኮ መኽንያት፡ እቲ ኣብ መንጎ ህዝብን ትካላት ሃገርን ዝነበረ ናይ ሓባራዊ ሃገራዊ ዕላማ ምትእስሳር ዝፈጠረ መላግቦ ክብተኽ ከሎ’ዩ። ነቲ ሃገር ብምልእታ ናብ ሓደ ዕላማ ክትጥምት ዘኽእል ምትእምማን ዘፍረሶ እቲ ንኣዕኑድ መንግስቲ ዘፍርስ ዘሎ ናይ ረብሓ ጉጅለ’ዩ። ህርፋን ሓይልን ገንዘብ ዘበገሶ ዕብዳን ህግደፍ፡ ንህዝቢ እናኣሳቐየ ተማእዛዝነት ክረክብ፡ ንኹሉ እቲ ጉጅለ በይኑ እናወሰዶ ህዝቢ ጸጊበ ኣለኹ ኢሉ ኸመስግን፡ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ሓደገኛ ምትእትታው እናገበረ ከም ሓላዪ ህዝብታት ክቝጸር፡ ህዝቢ እናኣጥፍአ ንሃገር ዘልምዐ ኽበሃል ከምዝደሊ ጌርዎ። ካብታ መዓልቲ’ቲኣ ንድሕሪት እቲ ጉጅለ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ውዱቕ ኰይኑ። እዚ ዝሓለፈ 15 ዓመታት ንህዝቢ ኤርትራ ብሓይሊ ጐነጽ ጅሆ ሒዙ፡ ከም ንምሩኻት ዘይኰነ ንዕጡቓት መዋግእቲ ዝግበር ኣተሓሕዛ’ዩ ከርእዮ ጸኒሑ።

ፖለቲካዊ ውድቀት ህግደፍ ሓቀኛ ሃገራዊ ዕላማ ካብ ምስኣን ዝተበገሰ፡ ኣንጻር ህዝቢ፡ ክፋላት ህዝብን ውልቀሰባትን ዝቐንዐ ቅርሕንትን ኣንነትን ዝመርሖ ኣተሓሳስባ ዘበገሶ ዘይተርፍ ውድቀት’ዩ ኔሩ። እቶም ነዛ ሃገር ኣብዚ ኣብጺሖማ ዘለዉ ሰብ ምህሙን ዕላማታት፡ ንዕላማ ሓፋሽ ከም መጽዓኛ ተወጢሖሞ ናብ ዓዲ ኣትዮም እምበር፡ መደባቶም ምስ መደብ ህዝብን ሃገርን ተሳንዩ ኣይፈልጥን’ዩ። ውድቀቶም ካብቲ ኣብ ዘይግባእ ቦታ ብዘይመስል ዓቕሚ ምጽንሖም ዝተበገሰ’ዩ። ዕላማ ህዝብን ዕላማ መንግስትን ዘይሳነዩ ኣብ ዝዀኑሉ እቲ ፍልልይ ናብ ፖለቲካዊ ውድቀት ይትርጎም። መንግስቲ ንዕላማ ሓፋሽ እናሰዓበ ኸዐውት እምበር፡ ነቲ መንግስቲ ዝመርሑ ውልቀሰባት፡ ንኹሉ’ቲ ዕላማ ዝሰሓተ መሪሕነት ርእዩ ዝሰምበደ ዜጋ ክቐትሉ ኽነብሩ ቀንዲ መዐቀኒ ውዱቓት መንግስታት’ዩ።

ፖለቲካዊ ውድቀቶም ከም ኣርእስቲ ረሲዖሞ፡ ሃገር ክትወድቕ ከላ ናብ ረብሓ ክቕይርዎ ዝኽእሉሉ መገዲ ከናድዩ ዝማኸሩ ዘለዉ ወነንቲ ህግደፍ፡ ኣብ ምኻዶም ነታ ዝርካባ ሃገር ኣብ ሓዊ ደርብዮማ ክኸዱ ሓያል ጻዕሪ’ዮም ዘካይዱ ዘለዉ። መዓልቱ መዓልቲ ምጽባይን ርእስኻ ምፍታውን ኣይኰነን። ካብዚ እዋን’ዚ ንደር ህግደፍ ኣብ ስልጣን እንተጸኒሑ፡ እቶም ብስስዕቲ ዝስዕብዎ’ውን ነቲ ተመሳሲሎም ዘጥረይዎ ዝበልዑላ ሃገር ኣይክትህልዎምን’ያ። እቲ ምእንቲ መጻኢ ሃገሩ መስዋእቲ ክኸፍል ድሉው ዝኸውን፡ ሎሚ እንተዘይተበጊሱ ጽባሕ መስዋእቲ ትርጉም ዘየምጽኣሉ መዓልቲ ክስዕብ ይኽእል’ዩ።

 

 

    Print       Email

You might also like...

ሃንደበታዊ ምቅይያር ኣዘዝቲ በራጊድን ቦጦሎኒታትን ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ይካየድ ምህላዉ ተሓቢሩ።

Read More →